i

vertelde op 4 juni 2019 om 09:34 uur

Ons dagelijks leven was ooit doordesemd met het katholieke geloof en wat daarbij hoorde. Zelfs het eenvoudige brood kreeg er een vleugje van mee. De bakkers verkochten nog geen voorgesneden brood. Voordat bij ons thuis een vers brood aangesneden werd, maakte mijn vader of moeder er met het broodmes een kruisteken op aan de onderkant. Daar hoefden ze niet over na te denken; het was een automatisme, zoals zoveel zaken.

Broodjes aten we eigenlijk alleen bij zeer speciale gelegenheden. Zo’n gelegenheid deed zich voor op 3 november, de feestdag van Sint-Hubertus. Dan hoefden de broodjes niet thuis “bekruist” te worden. Ze waren in de kerk al speciaal voor dit doel gewijd. Vroeger namen kerkgangers ook wel zelf een broodje mee om het te laden wijden. Het eten van de Hubertusbroodjes, regionaal ook hubkes genoemd, zou bescherming bieden tegen hondsdolheid, maar ook tegen driften, razernij en waanzin. Dat is nogal wat. Het gebruik is al zeer oud.

Hubertus werd op 3 november 743 heilig verklaard en die dag is ook zijn naamdag geworden. De traditie van broodjes uitdelen ontstond rond het jaar 800 in de Ardennen. Daar gaf men gezegende broodjes aan de honden, om daarmee het gevaar van hondsdolheid af te zweren. Later werd het gebruikelijk om óók brood aan de armen uit te delen die eveneens risico liepen de gevreesde ziekte op te lopen. Vanuit de Ardennen en Limburg kwam de traditie uiteindelijk naar onze landstreken. En niet alleen naar West-Brabant zoals op internet te lezen valt, want wij in Midden-Brabant kennen het gebruik ook.

De - al dan niet gewijde - hubertusbroodjes die tegenwoordig in sommige bakkerijen en supermarkten te koop worden aangeboden, zijn een soort kadetje waarin anijs is verwerkt. Ofschoon er nog wel pastoors zijn die meewerken aan het opnieuw in leven roepen van de traditie, zie ik het toch een beetje als iets ludieks. Tegen hondsdolheid hebben we tegenwoordig andere middelen.

Hubertus was een edelman die zijn dagen sleet met jachtpartijen. Bij zo’n jachtpartij op Goede Vrijdag achtervolgde hij een edelhert. Net op het moment dat hij zijn pijl richtte om het genadeschot te geven, draaide het hert zich om naar Hubert en tussen zijn gewei verscheen een stralend kruis. De grote jager zag toen in dat hij zich alleen maar bezighield met futiliteiten en dat er belangrijker dingen waren in het leven.

Hij bekeerde zich en ging als kluizenaar leven. Hij werd tot priester gewijd en later tot bisschop. Hij trok zich terug in Luik, waar hij in 727 door een koortsaanval geveld werd. Zijn relikwieën werden 100 jaar later overgebracht naar een abdij in het huidige St.-Hubert. Sint-Hubertus geldt als beschermheilige van alle jagers.

Het logo van Jägermeister, de kop van een hert met een verlicht kruis tussen de takken van het gewei, is gebaseerd op de legende van Sint Hubertus. Jägermeister is een kruidenlikeur die je alleen drinkt ... als ie ijs- en ijskoud is.

Foto’s:
Aankondiging van dierenzegening en broodwijding in de kapel O.L. Vrouw van Steenbergen in Oud-Heverlee (B)  ter gelegenheid van de Sint-Hubertusviering. Door Wouter Hagens, 2008 (CC BY-SA 3.0) via Wikipedia.
Beeld van beschilderd lindenhout uit 1689 van de heilige Hubertus van Luik door beeldhouwer Jean Del Cour in de Sint-Jacobskerk te Luik (B). Door Flamenc (CC BY-SA 3.0) via Wikimedia Commons.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (2)

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 12 juni 2019 om 17:09 uur

Mooi verhaal, Jan! Ik denk dat het snijden van een kruisteken op een brood voor veel mensen herkenbaar is.

Interessant om die achtergrond van Hubertus te lezen, ik heb weer veel opgestoken van je artikel. Dank daarvoor!

Jan Witlox
Jan Witlox zei op 13 juni 2019 om 10:39 uur

Marilou, graag gedaan. Ik geef je nog zo'n klein gebaar: Als mannen vroeger langs de kerk fietsten, lichtten ze even de hoed of pet op. De eerste keer dat ik dat zag keek ik waar de andere was die gegroet werd. Er was niemand. Later kwam ik er achter dat het een soort respect/eerbied voor het Godshuis was.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: