i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Oudenbosch
Tags:

Sterrenwacht Tivoli

vertelde op 10 september 2013 om 15:06 uur

De eerste publiekssterrenwacht in Nederland was gevestigd in Oudenbosch. In 1961 werd daar namelijk op initiatief van twee broeders van Saint-Louis de Volkssterrenwacht Simon Stevin opgericht. Een van die twee was Bruno Ernst.

Bruno Ernst was het pseudoniem van J.A.F. (Hans) de Rijk, natuurkundige, leraar wis- en natuurkunde en kosmografie, publicist en wetenschapspopularisator. Hij werd internationaal bekend door zijn boeken over het werk van de graficus Maurits Cornelis Escher.

Hij schreef onder wel zes pseudoniemen meer dan 250 boeken en artikelen over zeer uiteenlopende onderwerpen, als zonnewijzers, sterrenkunde, kalligrafie en kunst. Zijn lijfspreuk was nescius omnium curiosus sum, “ik weet niets, maar ben nieuwsgierig naar alles”.

De sterrenwacht die in 1961 voor het publiek werd opengesteld, bestond al langer. Ze dateerde namelijk uit 1890, toen de paters Jezuïeten in Oudenbosch hun Seminarie Collegium Berchmannianum bouwden. De sterrenwacht was een integraal onderdeel van het ontwerp van het klooster door Nicolaas Molenaar.

Het publiek toonde zoveel belangstelling voor de sterrenwacht, dat die in 1969 verplaatst werd naar een eigen terrein in Hoeven, aan de Bovenstraat. De koepel op de kloostertoren werd ontmanteld en naar Hoeven overgebracht, samen met alle apparatuur. Er kwam een eigen directeur, Theo Vermeesch, voor wat vanaf toen de Volkssterrenwacht Simon Stevin ging heten. Tot in de jaren negentig was ze een begrip in Nederland. Het liep zo goed, dat er gekozen werd voor een complete nieuwbouw. Koningin Beatrix opende die op 20 april 1994.

Maar het succes zette niet voort. Bezoekersaantallen kelderden en er ontstonden financiële problemen. Het recreatiebedrijf Molecaten Groep nam in 1999 de zaak over en herdoopte de sterrenwacht in Quasar. Maar ook deze ondernemer kon het tij blijkbaar niet keren: in 2001 was de sterrenwacht in juli en augustus nog 21 uur per week geopend, de rest van het jaar nog 11 uur per week. In 2004 was dat nog maar 5,5 uur per week en op 1 juli 2008 sloot de sterrenwacht voorgoed haar deuren.

Inmiddels was in Oudenbosch het voormalige Seminarie Collegium Berchmannianum overgenomen en ingericht als Hotel Tivoli. Het gebouw is een monument, onder meer dankzij de
de bijzondere constructie in de grote traptoren. In een zware, ronde kolom zijn halfronde hardstenen bordessen ingelaten, waarop per verdieping hardstenen steektrappen met smeedijzeren balustrades aansluiten. Bij elke etage heeft de toren een dubbele rondboog, gedragen op een ronde zuil. Die constructie is vermoedelijk gekozen om een stabiele ondergrond voor de observatoria van de sterrenwacht te creëren.

In juni 2013 vatten de huidige eigenaar van Hotel Tivoli en een groep enthousiaste ondernemers het plan op om de sterrenwacht weer terug te brengen naar de originele locatie in Oudenbosch, onder de naam Sterrenwacht Tivoli. De Stichting Sterrenwacht Tivoli gaat zich bezig houden met de restauratie van de sterrenwacht en de bibliotheek. De Stichting Vrienden van Sterrenwacht Tivoli wil de sterrenkunde en aanverwante wetenschappen populariseren en beoefenen.

Samen met de vereniging "Sterrenwacht Simon Stevin" helpt straks een grote groep enthousiaste amateur-sterrenkundigen belangstellenden bij het ontdekken van de wonderen van het heelal.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (8)

Hans van 't Hof zei op 2 januari 2018 om 20:27 uur

De bovenste foto is volgens mij van de Aloysiustoren van de broeders .Deze heeft(had) namelijk uitzicht op de kapel van de broeders.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 3 januari 2018 om 09:42 uur

Ah, dank voor deze aanvulling, Hans. Dat biedt het verhaal nog meer context.

Jos Cobben zei op 27 december 2018 om 15:54 uur

Bruno Ernst was een van de pseudoniemen van Hans de Rijk. In het klooster heette hij broeder Erich. Hij heeft ook een schrijfmethode ontwikkeld: het Normschrift onder de pseudoniem Ben Engelhart. De B en de E (ook bij Bruno Ernst) vind je steeds weer terug van Br. Erich. Toen ik in Delft directeur was van een lagere school (nu basisschool) heb ik deze schrijfmethode nog ingevoerd. Mijn handschrift is er nog steeds van afgeleid.

Hilde Jansma
Hilde Jansma bhic zei op 2 januari 2019 om 16:23 uur

Wat een bijzondere man, deze Hans de Rijk die zoveel verschillende dingen heeft gedaan en in zoveel verschillende zaken geïnteresseerd was. Bedankt Jos, voor je aanvulling hieraan. Waarom had je trouwens indertijd voor deze schrijfmethode gekozen?

Jos Cobben zei op 2 januari 2019 om 17:02 uur

Deze schrijfmethode werd op de toenmalige kweekschool geïntroduceerd. Een mooi, eenvoudig handschrift. Het lijkt enigszins op het lettertype Lucida Calligrafic, maar meer aan elkaar. Totdat deze methode uit de roulatie ging hebben we hem gebruikt met werkboekjes en al. Een ander pseudoniem is Ben Elshout. (weer die B-E). Ik weet niet voor welke categorie hij deze naam gebruikte. Ik heb nog wiskundeles van hem gehad, maar het meestal een en al droefenis voor mij.

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 2 januari 2019 om 21:38 uur

Bedankt voor je reactie Jos en je kunt niet overal talent voor hebben toch?

Hans Pepers zei op 31 juli 2019 om 12:27 uur

De bovenste foto is niet vanuit de Aloysiustoren, maar vanuit de sterrenwacht.
De Aloyisiustoren is dat witte torentje met twee balkons op de gebouwen van St. Louis. Daar is in 1961 Volkssterrenwacht Simon Stevin begonnen. Toen de Paters v.d. Heilige Familie in 1963 uit het huidige Tivoli vertrokken, is de sterrenwacht naar het huidige Tivoli vertrokken. Na de maanlandingen in 1969, waarbij Sterrenwacht Simon Stevin bij de Apollo 10 en 11 waarnemingen voor de NASA deed en bij Apollo 11 zelfs de frequentie van de Apollo 11 kreeg, werd het zo druk, dat er besloten werd om te verhuizen. Dat werd toen Hoeven.

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 31 juli 2019 om 14:49 uur

Bedankt Hans, voor je aanvulling bij dit verhaal. Ben je zelf ook wel eens in de sterrenwacht geweest? Of kun je je de verslaglegging van de maanlandingen nog herinneren, of ken je het uit verhalen?

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 9 oktober 2009 om 08:47 uur

Het Groot-Seminarie

vertelde op 12 oktober 2011 om 13:39 uur

Hemelwater