i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Waalwijk
Periode: 1842 - 1978
Tags:

en maakt ook deel uit van:

Atlas: Leerlooierijen

Firma Gragtmans & Wiesman

vertelde op 14 maart 2011 om 16:12 uur

In 1842 bouwde Hubertus Philppus van Roermund uit Oss een looierij in Waalwijk aan de Grotestraat (nu huisnummer 286, het huis met de ossekop), zo dicht mogelijk bij het stromende water van de Loint (spreek uit als Lunt).

In 1848 nam zijn zwager Norbertus Gragtmans die looierij van hem over. Tussen 1856-1865 breidde de looierij flink uit tot 14 kuipen, waarmee Gragtmans tot de middelgrote looiers van Waalwijk ging behoren. In 1875 ging het bedrijf over op Norberts zonen Jacobus en Cornelis, die in 1885 al 27 kuipen exploiteerden. In 1887 kocht Jacobus het landgoed Plantlust en begon daar zelfstandig een leerlooierij en een handel in looistoffen. In 1891 trouwde hij met een dochter van de welgestelde ondernemer Joseph van Baal.

In 1892 haalde Jacobus zijn zwager Hendrik Wiesman (eveneens getrouwd met een dochter van Joseph van Baal) over zijn kapitaal te investeren in een nieuwe looimethode (Gragtmans had de Nederlandse rechten weten te verwerven van een Frans prodédé) en mechanisatie van de looierij. In 1898 was de stoomlooierij van Gragtmans en Wiesman in aanbouw.

Op 1 mei 1899 richtten de beide zwagers een handelsvennootschap onder firma op: “Gragtmans & Wiesman”. De technische leiding berustte bij de vakman Gragtmans, terwijl de administratie, de kas, de boekhouding, de corrspondentie en het binnenhalen van orders voor rekening van Wiesman kwam, die behalve dat hij een groot eigen vermogen had, ook bij een bankonderneming werkzaam was geweest.

De goede kwaliteit van het geproduceerde leer vond snel zijn weg naar de schoenfabrikanten. Op de Wereldtentoonstelling van Parijs in 1900 verdiende het leer van Gragtmans & Wiesman een bekroning. Uitbreidingen volgden elkaar snel op in 1900, 1903/4, in 1908 en in 1909. De jaarproductie kwam op bijna 20.000 huiden, zijnde ongeveer 8% van de totale Nederlandse productie aan zoolleer.

De Eerste Wereldoorlog bracht een periode van bloei voor de leerlooierij. Ook Gragtmans & Wiesman profiteerde. De beide vennoten verdienden een jaarinkomen van meer dan 100.000 gulden. Vanaf 1916 verliep de productie moeizamer vanwege een gebrek aan grondstoffen (huiden en looistoffen), maar door de gestegen prijzen nam het bedrijfsresultaat nog steeds toe. De omslag kwam na 1920, toen de schoenindustrie in het slop raakte door buitenlandse concurrentie en overproductie. De looiers merkten dat als toeleveranciers natuurlijk ook.

Ondanks de wereldwijde economische crisis van 1929 bleef de productie van Gragtmans & Wiesman in de jaren dertig vrij stabiel. De Tweede Wereldoorlog betekende een flinke dip, maar direct na de oorlog bloeide de leer- en schoenindustrie op. Vanaf 1951 nam de behoefte aan zoolleer echter sterk af en G&W speelden daarop in door het looien van huiden voor zoolleer (het zogenaamde GraWi-leer) in drie jaar tijd af te bouwen. Men begon overleer te produceren en experimenteerde met nieuwe looiprocédé’s.

Na 1958 nam de productie drastisch af en in de loop van 1965 concludeerden de vennoten (inmidels van de derde generatie) dat de firma niet langer meer rendabel kon worden voortgezet. In juni 1967 werd de bedrijfsuitoefening definitief gestaakt en op 21 augustus 1978 werd de firma definitief ontbonden.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (5)

Fred schonis zei op 3 mei 2011 om 15:54 uur

Goedendag,

Ik ben op zoek naar meer informatie over de looierij van mijn Opa.
Waltherus Schonis, dez had een kleine leerlooierij in Waalwijk.
Het zou fantastisch zijn als ik daar wat meer informatie kan bemachtigen.
Kunt u mij daar aan helpen

Annemarie van Geloven bhic zei op 3 mei 2011 om 21:34 uur

Beste Fred Schonis, als uw opa een klein bedrijfje heeft gehad, raad ik u aan eerst bij onze collega's van het Gemeentearchief Waalwijk de hinderwetvergunning(en) van de looierij op te zoeken. Daar zitten meestal ook plattegronden bij.

Verder is er ook nog het bedrijfsgebouw. Naar de ouderdom en de eigenaren van het gebouw kunt u bij BHIC vrij gemakkelijk onderzoek doen in ‘Digilegger’, het gedigitaliseerde rijkskadaster. Hierin vindt u ook verwijzingen naar notariële akten van aan- en verkoop, die door de Hypotheekbewaarder zijn overgeschreven en geregistreerd. Als u zelf geen kadastraal nummer weet, staat dat waarschijnlijk op een hinderwetvergunning.

Verder zijn er nog wel meer bronnen, maar ik zou hier mee beginnen. In de index op het handelsregister op de website van BHIC (links van het zoekscherm van het groene domein Onderzoek) zie ik geen handelsdossier van uw opa. Eenmansbedrijfjes hoefden zich toen niet te laten registreren.

Succes met uw onderzoek!

Corry lasschuit zei op 26 april 2015 om 16:53 uur

Ik ben op deze site gekomen omdat ik een horloge in handen heb gekregen uit de inboedel van een oom van mijn man. Het zakhorloge lijkt een geschenk voor zijn opa voor 25 jaar in dienst zijn bij Gragtmans& Wiesman. Erg leuk om over het bedrijf te lezen. De opa van mijn man werkte er vanaf 1904. Ook de oom van mijn man was leerlooier en heeft zijn hele leven in Waalwik gewoond.

josvanriel zei op 22 januari 2017 om 21:34 uur

Hierbij een reactie: Ik meen dat dit verhaal vooral thuis hoort in de gemeente Waalwijk. Het heeft niet meer te maken heeft met Loon op Zand / Kaatsheuvel dan dat het gaat over de schoenindustrie en in het bijzonder de leerlooierijen (in de Langstraat.) m.vr.gr. jvr

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 23 januari 2017 om 14:39 uur

Bedankt voor je reactie Jos. Het verhaal gaat inderdaad meer over Waalwijk, maar volgens mij is het verhaal daar ook geplaatst. Het heeft in ieder geval het kenmerk 'Waalwijk' gekregen. Of snap ik je opmerking nu verkeerd?

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 18 februari 2011 om 10:47 uur

Leerlooien in Brabant

vertelde op 15 maart 2011 om 11:41 uur

Leerlooierijen in Waalwijk 1891-1986