i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Breda
Tags:

en maakt ook deel uit van:

Atlas: RK Internaten

vertelde op 29 juni 2018 om 09:10 uur

De Sint Franciscus kweekschool (later pabo) was een internaat van de Broeders van Huijbergen en gevestigd in een pand aan het Dr. Jan Ingen Houszplein. De jongens die er verbleven, van 12 jaar en ouder, werden opgeleid tot broeder-onderwijzer. Veel van hen waren afkomstig uit de meer welgestelde families.

De Broeders van Huijbergen hebben veel betekend voor het katholiek onderwijs in Breda en bijvoorbeeld ook voor de opvang van armen en weeskinderen. Op hun kweekschool leidden de broeders beloftevolle nieuwe leden op voor hun congregatie. De leeringen daarvan gingen intern. Zonder zelf gebonden te zijn aan een kloosterregel, werd van die internen wel verwacht dat zij zich gedroegen overeenkomstig de drie geloften van kuisheid, soberheid en gehoorzaamheid. Daaraan herinnerden de drie knopen aan het witte koord, dat de broeders om hun zwarte toga's droegen.

De internen groeiden op in een heel afgeschermde omgeving. Zij zagen hun ouders alleen tijdens vakanties van enkele dagen. Van ’s-ochtends vroeg tot ‘s-avonds laat stond hun leven in het teken van routine en tucht. En van een gedegen godsdienstige vorming. Ze brachten heel wat vroege uurtjes, op de nuchtere maag door in de broederkapel. Daarna was het op naar de refter voor het gezamenlijke, sobere ontbijt en vervolgens naar het leslokaal. Tijd voor ontspanning was er ook. Daarvoor hoefde je het terrein niet te verlaten, want achter het scholencomplex lag de speelplaats.

De opleiding tot broeder-onderwijzer telde twee fasen. De leerlingen begonnen met drie jaar juvenaat. Als 'juvenisten' werden zij voorbereid op de eigenlijke broederopleiding. De lessen waren van een ulo-niveau. Na het juvenaat stroomden ze door naar de kweekschool. Daar stonden vakken op het program zoals geschiedenis, aardrijkskunde, muziek en tekenen. De docenten in spe konden praktijkervaring opdoen op de lagere school van de broeders.

Het juvenaat en de kweekschool waren voor de broeders de plekken bij uitstek, om veelbelovende studenten te werven. Met het kweekschooldiploma op zak, konden de jongens ervoor kiezen om als lekendocent werk te gaan zoeken, of om hun opleiding tot broeder-onderwijzer voort te zetten aan het noviciaat. De bekroning van die noviciaatsopleiding (die ook intern werd gevolgd) was het toetreden tot de broedercongregatie.

Rond 1965 ging het Sint Franciscusinternaat dicht.

Hoe kijk jij terug op je verblijf? Zat jij er intern? Of hoorde je bij de externen, die gewoon thuis bleven wonen? Was er veel contact met de jongens die wél intern zaten? Welke broeder- of lekendocenten kun jij nog noemen? Reageer hieronder en deze pagina aan!

Foto's

Groepsfoto kwekelingen, 1934 (bron: coll. Katholiek Documentatie Centrum, nr. 1a25435)

Kwekelingen uit Breda zijn op bezoek in Huijbergen. (Foto: coll. Katholiek Documentatie Centrum, nr. 1a25434)

Bronnen

G. Huijbregts, “Honderd jaar Broeders van Huijbergen in Bergen op Zoom, 1901-2001”, in: De Waterschans: Geschiedkundig Tijdschrift, 2001 nr. 4, blz. 163-173.

"150 jaar Broeders van Huijbergen, 1854-2014", in: Den Iechtetrekker: Jaarboek van Heemkundekring "De Wilhelmiet" Huijbergen, 2005, blz. 139-147.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (16)

Addie van der Pluijm zei op 26 maart 2019 om 12:07 uur

Ik heb tot 1972 op het internaat in de verbeetenstraat gezeten.

Thijs de Leeuw
Thijs de Leeuw bhic zei op 27 maart 2019 om 09:32 uur

@Addie: dank voor je bericht! Was het internaat aan de Verbeetenstraat onderdeel van het kloostercomplex van de Broeders van Huijbergen? Zou je ons misschien nog wat meer kunnen vertellen over je kostschoolverblijf? Hoe kijk je daar na al die jaren op terug?
Wie weet roept dat ook weer reacties op bij andere oud-leerlingen die deze pagina bezoeken, en kunnen ze daar weer op reageren.

Piet van Kaam zei op 4 april 2019 om 13:28 uur

Ik heb van 1967 tot 1970 als interne op het groot Juvenaat van St. Franciscus ( de Pabo) aan het Dr. Jan van Ingenhouzplein gezeten. Ik kwam van klein Juvenaat Huijbergen. Broeder Hubertus was de directeur van de Pabo. Broeder Marcus was onze leider. We sliepen op de slaapzaal met van boven open kamertjes op de links bovenste etage bij de dakkapellen. Later kregen we rechts op de bovenste etage echte kamers, tussen de broeders in.
Op de eerste etage was de eet refter en op de begane grond rechts achter was de recreatiezaal, met daarnaast het naaiatelier van broeder kleermaker. De meeste internen gingen naar de Pabo maar anderen waaronder ik gingen in de stad naar school. MTS etc.
Oranjeboomstraat 2a werd later een nieuw Juvenaat. Tussen dit gebouw en St. Franciscus op nr 2 staat nog een groot huis en daar woonde destijds de Deken van Breda. Op het achterterrein was ook de sportzaal. Op de eerste etage rechts had je een grote keuken met links en rechts ervan de refters. Voor bij de hoofdingang zat altijd broeder portier die de gehele dag naar klassieke muziek luisterde en de muziekstukken dan cijfers gaf. Tegenover hem was de telefooncel. Aan de andere kant van het gebouw was de Pabo en achter het trappenhuis de kapel. Beneden stalden we de fietsen en eventuele brommers. Vaak gingen we een frietje eten bij de Fer, een frietkotje op het plein of een ijsje bij Schraven. We waren vrij om de stad in te gaan, naar café, winkels of bioscoop. Een mooie tijd met veel vrijheid. Ik heb er ook mijn rijbewijs gehaald en leende van mijn ouders wel eens de auto want die woonde in Bavel om de hoek.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 4 april 2019 om 16:28 uur

Dank voor je mooie bijdrage, Piet; het klinkt ook als een heel mooie tijd. Beeldend verwoord ook, je wandelt als het ware met je mee door de gebouwen.

Nog een vraagje over de telefooncel: mocht je (relatief) onbeperkt naar huis bellen? Kostte dat geld? Deed je dat wel eens?

Pietvan Kaam zei op 4 april 2019 om 16:33 uur

Ik belde wel eens, als het nodig was, naar huis of je werd gebeld en dan werd je naar de telefooncel groepen. Er kon beperkt doorverbonden worden door de broeder portier. .Gsm bestond nog niet.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 8 april 2019 om 15:56 uur

Duidelijk, Piet. En ja, op de gsm moesten we toen nog wel een paar decennia wachten ;) Maar goed te weten dat je in geval van nood bereikbaar was.

Bedankt voor je aanvulling!

Piet van Kaam zei op 15 september 2019 om 13:43 uur

Op zaterdagen werd er op het juvenaat wel eens een sociaal maatschappelijk beroep gedaan op onze vrije tijd. Tafels werden aaneen geschoven. Er kwam een vrachtwagen aangereden en er werden bakken vol snoep gelost. De gang stond vol met bakken snoep. We konden aan het werk. Er werden snoepjes, winegums en zuurtjes waar iets mee mis was gegaan in de productielijn, uit de verpakking gehaald. We sorteerden ze op kleur voor hergebruik door snoepfabrikant Van Melle. We verdienden er extra geld mee voor activiteiten en goede doelen. We mochten er volop van eten en waren binnen de korstmogelijke tijd misselijk. Alles plakte en was een zoete bende. Ook hielp ik wel eens mee in het oud papierhok ten baten van de drumband, waarschijnlijk voor Fidelis. In de weekenden ging ik vaak even naar huis, naar Bavel. We hadden op het Juvenaat best een vrij leven. Broeder Marcus, Piet de Deijn uit het Zeeuwse Lamswaarde, was onze begeleider. Hij was gezellig, niet te streng en een echte huisvader. Hij woont nu in het ouderenklooster in Huijbergen. We mochten uitgaan in Breda, naar de Havermarkt , de Graanbeurs of naar de bioscoop en winkelen bij de warenhuizen van Vroom & Dreesmann en Raming. Af en toe een frietje eten bij de Fer op het Ingenhouszplein of bij Cafetaria Schraven een ijsje eten. De top 40 lijst gingen we halen bij de platenwinkel van volkszanger Tiest Brosens op de Nieuwe Haagdijk, om de hoek. Ook verkocht hij de nieuwste singeltjes. We draaiden volop de nieuwste hits op onze eigen kamer en luisterden op zaterdagmiddag de top 40 op onze eigen radio, vaak tot ergernis van de wat serieuzere broeders op de etage. Alleen in de centrale ruimten hadden we de Bredase draadomroep, de radio distributie van de PTT. Na deze periode op het St. Frans werd het juvenaat ondergebracht in de Oranjeboomstraat. Ik werd daarvoor te oud en er werd me een alternatief geboden in het St. Jans klooster elders in Breda.

Thijs de Leeuw
Thijs de Leeuw bhic zei op 16 september 2019 om 09:43 uur

Goedemorgen Piet en weer leuk verhaal : ) Misschien moeten die toch eens worden gebundeld. Bijzonder hoeveel kostscholen je van binnen hebt gezien in je jeugd. Die laatste twee jaren op het Sint Jansklooster waren wel van een andere orde dan, als ik je bijdragen zo naast elkaar leg? Zou natuurlijk leuk zijn als je ook over dat laatste verblijf, aan het Don Boscoplein , waar je je roeping hebt 'verlaten' zoals je zelf zegt, nog eens wat meer zou willen vertellen.
Hartelijke groeten,

Piet van Kaam zei op 18 september 2019 om 10:21 uur

Hoi Thijs, ik heb deze en andere passages al uit een levensloop gehaald die ik aan het opmaken ben. Er komen zoveel herinneringen binnen sinds ik deze site bezoek. Ik ben nu aan 20 pagina's en zal hem als voorbeeld aan je mailen. Ik had Marilou het eerder ook al toegezegd dat ik zou gaan schrijven. Maar er komt zoveel in me op dat ik zorgvuldig moet gaan rubriceren waar en in welke tijd het afspeelde. groetjes, Piet

rosita zei op 22 september 2019 om 16:47 uur

hallo mijn moeder is opgevangen in st franciscus dr jan van ingenhouzplein in de oorlog ze woonde in rotterdam daarna naar moerdijk klundert.
Toen zijn ze opgevangen in breda en daarna een huis in breda gekregen.
Er is dus ook een opvang geweest in de oorlog ongeveer 1942 tot 1945
wie weet hier iets van zou het graag horen.

Thijs de Leeuw
Thijs de Leeuw bhic zei op 23 september 2019 om 11:36 uur

Hallo Rosita en bedankt voor je vraag. Ik kan me wel voorstellen dat je graag meer zou willen weten over deze periode uit je familiegeschiedenis. Ik heb het antwoord nog niet gevonden maar wilde je alvast laten weten dat er wel wordt gezocht : ) Wordt vervolgd...

Leo zei op 23 september 2019 om 17:07 uur

Hallo,

In de school staan glas-in-loodramen die door mijn vader, glazenier Piet Clijsen, zijn gemaakt. Afgelopen voorjaar was ik in het gebouw maar dat was volop in verbouwing; de ramen waren achter plastic om bschadigingen te voorkomen. Volgens mijn informatie is die inmiddels (bijna) klaar en kan ik foto,s gaan maken van de ramen. Heb jij een contactpersoon die ik kan bellen zodat ik in het gebouw kan?

Bij voorbaat dank en met vriendelijke groet, Leo.

Thijs de Leeuw
Thijs de Leeuw bhic zei op 24 september 2019 om 14:11 uur

@Rosita:
Wat ik nog heb gevonden is o.a. een rapport van de gemeente Breda, “Bouwhistorische verkenning van de vm. Sint Franciscuskweekschool” (link: https://repository.officiele-overheidspublicaties.nl/externebijlagen/exb-2018-62893/1/bijlage/exb-2018-62893.pdf). Een geschiedenis van het pand is als bijlage (p. 25 e.v.) aan dit rapport toegevoegd. Daarin staat o.a. dat het pand tijdens de Tweede Wereldoorlog, op last van de bezetter, niet als school in gebruik is geweest.
En verderop: “Op 2 juni 1942 moesten broeders en internen (de juvenisten waren toen al vertrokken naar Oud-Gastel) het Kweekschoolgebouw ontruimen. Ze konden terecht in de school en het patronaat van de Leuvenaarstraat.”
En: “Op 28 oktober 1944 trokken de Duitsers zich uit Breda terug. Enkele broeders gingen een kijkje nemen in het Kweekschoolsuccursaal. Het was er vuil en rommelig. Heel veel ruiten waren kapot. 's Nachtskwamen er -uit angst voor bombardementen -mensen uit de buurt slapen.” …. En dat er op 9 november 1944 ±500 geëvacueerden uit Zevenbergen en ± 40 Poolse soldaten in het pand onderdak kregen.

Maar helaas dus nog niet het exacte antwoord dat je zoekt. Toch is bovenstaand document zeker de moeite waard om eens door te lezen, voor een goed beeld van de kweekschool tijdens de oorlog in het algemeen.

Ook heb ik nog deze publicaties bekeken: “150 jaar Broeders van Huijbergen”, in: Jaarboek Den Iechtetrekker XXIV – Jaarboek 2005 van de heemkundekring van Huijbergen. En: G. Huijbregts, “Honderd jaar Broeders van Huijbergen in Bergen op Zoom, 1901-2001”, in: De Waterschans. Geschiedkundig Tijdschrift, nr. 4 van 2001. Dan blijkt dat er in november ’41 broeders en kostschoolleerlingen tijdelijk werden gehuisvest in (onder andere) het kweekschoolpand, maar zij waren afkomstig uit Bergen op Zoom en waren daar door de Duitsers uit hun panden gezet.
Beide publicaties kun je trouwens op onze studiezaal inzien.

Je zou je vraag ook nog kunnen voorleggen aan onze collega’s van het Stadsarchief Breda (https://stadsarchief.breda.nl/ , tel. 076 529 4420, mail: info@stadsarchiefbreda.nl). Daarnaast zou je het kunnen proberen bij de Erfgoedvereniging “Engelbrecht van Nassau”, voor Breda en omstreken, (http://www.engelbrechtvannassau.nl/pages/links.html / tel. 06-57 22 31 00, mail: michelpanis52@gmail.com)

En mocht ik in de tussentijd tóch wat vinden dan laat ik het hier natuurlijk gelijk weten.

Thijs de Leeuw
Thijs de Leeuw bhic zei op 24 september 2019 om 14:25 uur

@Leo: bedankt voor je vraag. Wat leuk dat je de glas-in-loodramen van je vader nu weer in volle glorie kunt gaan bezichtigen! Op de website van de betrokken projectontwikkelaar, Vrijborg te Vucht, vind ik deze pagina over de herbestemming van de kweekschool: http://www.vrijborg.nl/projecten/herbestemming-binnenstedelijke-kloosterschool-inclusief-terrein-breda De eigenaar wordt er niet bij naam genoemd, maar ze kunnen je vast in contact brengen. Contactgegevens voor deze projectontwikkelaar vind je onderaan deze pagina: http://www.vrijborg.nl/over-vrijborg
Update: zojuist een naam gevonden: eigenaar is de particuliere belegger Mike Heesen zijn (bron: https://www.bndestem.nl/breda/wonen-onderwijs-en-horeca-in-oude-bredase-kweekschool~a283c740/)

rosita zei op 24 september 2019 om 15:30 uur

Hoi thijs

Bedankt voor je reactie.
Heel fijn dat je ook mee zoekt ik had dit niet verwacht,ik ben er heel erg blij mee.
Hierbij geef ik wat meer informatie.
Mijn oma opa en nog 8 kinderen woonde in rotterdam toen de oorlog begon.
Met het bombardement is mijn oma gewond geraakt door een granaatscherf (bijna overleden) .
Daarna zijn ze opgevangen in moerdijk, klundert in de barakken en ook nog in een boerderij.
Daar is mijn opa overleden, kort daarna is ook mijn moeder d'r broertje 8 jaar oud overleden,hij had een boterham met rattengif van een duitser gekregen.
Ze zatten dicht bij het kamp.
Daarna zijn ze in breda opgevangen in de kweekschool st franciscus.
Blijkbaar waren er meer vluchtelingen in st franciscus.
daarna huisvesting gekregen in de baronielaan breda.

Thijs heel erg bedankt ik ben hier al zo blij mee.

Groetjes rosita

Thijs de Leeuw
Thijs de Leeuw bhic zei op 26 september 2019 om 08:24 uur

@Rosita: dank voor de verdere info. Wat een ongelooflijk triest verhaal is dat zeg... Ik hoop nog meer te kunnen vinden wat jou verder helpt!

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: