i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Rosmalen
Periode: 1940 - 1945
Tags:

en maakt ook deel uit van:

Atlas: Neergestorte vliegtuigen 1940-1945

Neergestorte vliegtuigen in Rosmalen 1940-1945

vertelde op 6 juni 2012 om 15:57 uur

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn er boven Nederland zo’n 6.000 militaire vliegtuigen neergestort. Ruim 1.000 daarvan zijn er in Noord-Brabant terecht gekomen. Dan gaat het zowel om geallieerde (Britse, Amerikaanse en Canadese vliegtuigen met bemanningen die uit nog veel meer nationaliteiten bestonden) als Duitse vliegtuigen.

Wij gaan proberen de verhalen achter al deze crashes te achterhalen met behulp van iedereen die ofwel zélf nog herinneringen heeft of de verhalen gehoord heeft van eerdere generaties. Soms is er al veel bekend, soms wat minder.

Tijdens de gevechten tegen de invallende Duitsers op 10 mei 1940 schoot een Nederlandse Fokker G-1, bemand door 1e Lt. Kuipers en Sgt. Venema, een Heinkel He-111 P van 5/KG 4 aan boven Alblasserdam. De Duitse bommenwerper keerde terug van een aanval op Waalhaven. Hij stortte uiteindelijk bij Rosmalen tussen de Striensestraat en Annenburg neer. De vierkoppige bemanning overleefde de crash, maar ze werden allemaal krijgsgevangen gemaakt.

Twee Duitse vliegers werden door het II-3 Regiment Infanterie overgenomen van de burgemeester van Rosmalen. Er was één zwaargewonde, Uffz. Hans Zitzmann, die overgebracht werd naar het missiehuis van de paters van Nuland. De resterende bemanningsleden werden naar Beesd afgevoerd: Uffz. Gotthold Klenk, Uffz. Willi Wiebke en Gfr. Rudolf Schlegel.* 

Volgens informatie van Ruud Wildekamp werden de Duitsers van Beesd overgebracht naar Amsterdam, vanwaar zij op 13 mei met het s.s. Phrotis naar Engeland werden getransporteerd. De rest van de oorlog hebben zij in een krijgsgevangenkamp in Canada doorgebracht. 

Op 7 augustus 1942 stortte om 02.55 een Vickers Wellington II van het 12 Squadron neer. Piloot was F/Sgt. Gilbert Carrington Keats (25). Het vliegtuig werd op de terugweg van een bombardementsmissie op Duisburg neergeschoten door een Duitse nachtjager. De bemanning bestond behalve uit vlieger Keats uit boordschutter Sgt. Bernard John Miller (21), bommenrichter P/O Harold Shaw, radiotelegrafist Sgt. Peter Macdougall Spence (27) en boordschutter Sgt. Douglas Ernest Williams (29). Ze kwamen allemaal om bij deze crash en liggen nu begraven op het oorlogskerkhof van Uden (graven 4 H 9-13).

De vijf gesneuvelden werden op 7 augustus 1942 aanvankelijk begraven op het “Engelse kerkhof” naast de St. Petruskerk (de pastorietuin) in Uden. In de herfst van 1946 werden ze overgebracht naar de huidige graflocaties. Miller, Spence en Williams werden pas in juni 1946 geïdentificeerd. (Met dank aan Toon Verbakel voor de gegevens).

Op 12 maart 1943 crashte na een luchtgevecht om 00.12 uur Uffz. W. Brombach op zo’n 2,5 kilometer ten oosten van Rosmalen bij de Nieuwendijk met zijn Dornier Do 217E-4 (werknummer 5486) van 6./KG 2. De waarnemer Uffz. Heinz-Günther Jendges (20) kwam daarbij om het leven. Hij werd begraven op het Duitse Ehrenfriedhof te Woensel-Eindhoven, graf HH 1-7; in april 1949 werd hij herbegraven op de Duitse militaire begraafplaats te Ysselsteyn, graf AA-3-52.

De andere drie, de piloot, de radiotelegrafist Uffz. M. Wittmann en de boordschutter Uffz. B. Schaaf, raakten weliswaar gewond, maar overleefden wel de crash (met dank aan Toon Verbakel voor de aanvullende gegevens). Het verzet was eerder bij het wrak dan de Duitsers en kon zo aan de revolvers van de bemanningsleden komen. Dat dachten we althans, totdat er zich iemand meldde.

Ties van Grinsven als 16-jarigeOp 9 mei 2019 sprak ik namelijk met Ties van Grinsven (92) die als 16-jarige heel direct betrokken was bij wat er gebeurde. Hij en zijn oudere broer Jan waren wakker geworden van het lawaai in de lucht. Zij woonden in een boerderij aan de Striensestraat (niet ver van de Nieuwendijk). Ze renden naar buiten, de polder in, richting de plek waar ze het vliegtuig naar beneden hoorden komen. Elf boomtoppen had het vliegtuig afgeschoren bij zijn duik naar beneden. Toen de jongens bij de plek van het wrak kwamen zagen ze twee dode en een zwaargewonde Duitser liggen. (Die ene moet buiten bewustzijn geweest zijn, want volgens de officiële gegevens is er uiteindelijk maar één dode gevallen).

Jan van GrinsvenTies en Jan ontdeden de Duitsers van hun koppel en verstopten de revolvers in een heg in de buurt. Intussen was ook oom Jan (van Creij) op de plek van de crash in het Zusterbos aangekomen. Hij verleende de gewonde Duitser eerste hulp. Diens onderbeen was er af en oom Jan bond het bloedende eind af, terwijl de Duitser maar bleef roepen Fester! Immer fester! De gewonde man is uiteindelijk op een ladder afgevoerd naar de familie Van Grunsven en vandaar naar het Groot Zieken Gasthuis in Den Bosch gebracht.

De jongens hebben de volgende dag de revolvers uit de heg gevist en op een kar onder allerlei troep naar huis meegenomen. Ties meent dat één exemplaar bij het verzet in Alphen terecht is gekomen, en een ander in Den Bosch. De derde revolver heeft hij zelf gehouden en na de oorlog bij de politie ingeleverd.

[Met dank aan Ronald van Grinsven voor de ingekleurde foto's van zijn vader Ties als 16-jarige (boven) en diens broer Jan (onder).]

Op 19 maart 1945 ten slotte stortte bij de Achterdijk-Kruisstraat een Spitfire XVI van het 322 (Nederlandse) Squadron neer. Deze jager werd gevlogen door F/Sgt. Saul David Lazarus (23), die bij deze crash omkwam. Hij werd eerst tijdelijk begraven op de begraafplaats van de hervormde gemeente te Orthen en later herbegraven op het Britse oorlogskerkhof in Bergen op Zoom (graf 13 B 4). Hoewel hij vloog bij het Nederlandse 322 squadron was Lazarus afkomstig uit Salford in Lancashire (in de buurt van Manchester). Hij was een zoon van Abraham en Fanny Lazarus.

Dankzij een artikel van Mike van Venrooij, getiteld "Vliegtuigcrashes in Nuland en omgeving" en verschenen in Spoorzoeker 29 (2016), afl. 1, p. 37, weten we dat het hier om een oefenvlucht ging. Spitfires van 322 squadron hadden de dag tevoren een spoorbrug bij Weesp aangevallen, maar geen enkele bom die ze hadden afgeworpen, had het doel geraakt. Daarom werd besloten om de volgende dag de jachtpiloten te trainen op duikvluchten en het afwerpen van bommen. Daarvoor was een oefenveld ingericht tussen Nuland en Lith.

Toen Lazarus zijn duikvlucht inzette, deed hij dat te steil, waardoor bij het afwerpen van de bom deze de propellerbladen raakte. Daarop explodeerde het toestel in de lucht.

* Gegevens ontleend aan een inventarisatie door Lkol. b.d. E.H. Brongers van in de Meidagen van 1940 neergeschoten Duitse vliegtuigen (2010), vriendelijk beschikbaar gesteld door Jan Jolie uit Oosterhout.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (12)

Stichting Oorlogskerkhof Uden - A. Verbakel, Uden zei op 12 november 2012 om 18:10 uur

Aanvulling op neergekomen Britse toestellen:
07-08-1942 Wellington II, 12 Sqdn.
Spencer = Spence
Volledige bemanning kwam om, t.w.
Flt.Sgt. G.C. Keats, piloot 25, 4.H.9;
Sgt. B.J. Miller,schutter, 21, 4.H.12;
Pilot Off. H. Shaw, waarnemer, 4.H.10;
Sgt. P.M. Spence, telegrafist, 27, 4.H.11 en
Sgt. D.E. Williams, schutter, 29, 4.H.13
De aanduiding 4.H.9 t/m 13 betreft hun huidige grafnummering op de Britse Oorlogsbegraafplaats te Uden.
De vijf gesneuvelden werden op 7-8-1942 begraven op het "Engels kerkhof naast de St.Petruskerk" (de
pastorietuin) te Uden en in de herfst 1946 overgebracht naar de huidige graf-
locaties. Miller, Spence en Williams als onbekende en in juni 1946 geïdentificeerd.

19-03-1945 Spitfire IX, 322 Sqdn.
Flt.Sgt S.D. Lazarus, piloot, 23 jr.
Tijdelijk begraven op de begraafplaats van de Ned.Herv.Gemeente te Orthen, graf rij 2, nr 2 en herbegraven op het Britse Oorlogskerkhof te Bergen op Zoom, graf 13.B.4

Rien Wols bhic zei op 13 november 2012 om 08:44 uur

Hartelijk dank voor deze aanvullingen, meneer Verbakel. Dat Spencer is inderdaad een verschrijving van mijn kant, goed dat dat hersteld is.
Met vriendelijke groet

Jaap Woortman, D.G.Volkel. zei op 23 januari 2014 om 12:41 uur

Ik vind het verhaal van de Heinkel He 111 op 10 mei 1940 bij Rosmalen een vreemd verhaal. M.i. kloppen de aantallen niet. Twee soldaten-vlieger worden van de burgemeester van Rosmalen overgenomen. Ëén van de vliegers gewond en wordt aan de Paters van Nuland overgegeven. De tweede wordt afgevoerd naar Beesd.
Toch worden drie man afgevoerd.
En dat zou ook moeten. De He 111 had een bemanning van vier man en één ervan is opgenomen.
De Cdt van het III.Legerkorps geeft in een brief van 10 juni 1940 een overzicht van de krijgegevangen genomen Duitsers. Waarin o.a. bovengenoemde staat. Maar ik heb het idee dat deze meneer niet de exacte situatie heeft weergegeven. Ik vraag me af wat het archief van de burgemeester van Rosmalen over dit "geval" zegt.
Dat zou duidelijkheid kunnen scheppen.

Rien Wols bhic zei op 23 januari 2014 om 14:23 uur

@Jaap: Ik denk dat de formulering in de tekst inderdaad verwarrend kan zijn voor de lezer. Het gaat, terecht zoals je opmerkt, om vier bemanningsleden, van wie er één zwaargewond was: Klenk, Wiebke, Schlegel en Zitzmann. De eerste drie zijn uiteindelijk naar Beesd gebracht. Alle vier dus krijgsgevangenen en in handen van Nederlandse militairen. Maar de exacte gang van zaken is op basis van de documentatie die we hadden niet goed vast te stellen. Waarschijnlijk zijn alleen de vliegers via de burgemeester aangehouden, de andere twee zijn later en/of via andere kanalen krijgsgevangen gemaakt.

Mariska de Graaf-van der Zande zei op 9 februari 2015 om 23:02 uur

goedendag, mijn moeder van 95 vertelde mij onlangs dat zij in de tijd dat zij als verpleegkundige tijdelijk in een ziekenhuis in Den Bosch werkte bij een familie Peters in Rosmalen een kamer had. Toen zij na een weekend van verlof uit Oegstgeest terugkwam, bleek er een bommenwerper neergestort te zijn, waarbij ook de familie Peters omgekomen was. Is hier nog meer over bekend? Wanneer zich dit heef afgespeeld. Of er nog een speciaal monument is ter nagedachtenis aan deze gebeurtenis….

Rien Wols
Rien Wols bhic zei op 11 februari 2015 om 17:02 uur

Dag Mariska, dat is op zich best lastig om te zeggen. Het zou al helpen als we een datum of een jaar hadden. Deze crash lijkt in ieder geval niet voor te komen in onze basislijst, dus het is de vraag wat hier precies is gebeurd. Als er een hele familie is omgekomen, moeten er in ieder geval overlijdensakten zijn, die kun je opvragen bij het stadsarchief 's-Hertogenbosch. Maar dan is een jaar helemaal belangrijk. Verder zouden er politierapporten kunnen zijn, maar ook dan kun je het beste bij het Bossche stadsarchief terecht. Sorry dat ik niet wat concreter kan zijn. Vriendelijke groet,

A. Verbakel, Uden zei op 3 april 2015 om 16:34 uur

L.S.,
Van de op 12 mrt. 1943 neergekomen Do217E-4 kwam niet de hele bemanning van vier om het leven, doch sneuvelde alleen de waarnemer H-G. Jendgens (20 jr). Hij werd begraven op het Duitse Ehrenfriedhof te Woensel-Eindhoven, graf HH.1-7; in april 1949 herbegraven op de Duitse militaire begraafplaats te Ysselsteyn, graf AA.3-52. De andere drie raakten gewond, doch overleefden de crash.

Hanneke van der Eerden
Hanneke van der Eerden bhic zei op 4 april 2015 om 13:18 uur

Bedankt voor je aanvulling

D. Sterken zei op 27 oktober 2017 om 20:10 uur

Wellington Z8585 stortte neer op 07 augustus 1942, maar niet op 27 augustus 1942 (zoals vermeld staat aan het begin). Kan voor de lezer verwarrend overkomen, zeker een beginneling.

Rien Wols
Rien Wols bhic zei op 30 oktober 2017 om 10:17 uur

U hebt helemaal gelijk, een typefout. Dank voor de oplettendheid, we hebben het aangepast.

Ad van Liempt zei op 25 mei 2019 om 09:58 uur

In het archief van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed vond ik in de toegang wederopbouwboerderijen dat de schuur van de boerderij aan de Hinthamsestraat 3, eigendom van A.P. Huijbregts, in oktober 1944 werd verwoest door een brandend zweefvliegtuig. De boerderij stond waar nu de A2 loopt.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 27 mei 2019 om 10:53 uur

Ah, dank voor deze aanvulling, Ad!

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: