i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Vinkel
Tags:

Vinkel in vogelvlucht

vertelde op 20 maart 2009 om 10:50 uur

Vinkel is een kerkdorp in noordoostelijk Noord-Brabant dat deel uitmaakt van de gemeente 's-Hertogenbosch. Tot 1 januari 1994 behoorde het grondgebied van de parochie Vinkel tot maar liefst vijf gemeenten: Berlicum, Geffen, Heesch, Heeswijk-Dinther en Nuland, daarna tot de gemeente Maasdonk. Sinds 1 januari 2015 behoort Vinkel tot de gemeente 's-Hertogenbosch.

Eigenlijk begint de geschiedenis van Vinkel pas echt op 25 november 1884: de datum van de stichting van de parochie. Die stichting was het gevolg van de watersnood van enkele jaren daarvoor. Kort na de formele stichting verrees de kerk, de voornaamste bindende factor tussen de gehuchten Kaathoven, Nulands Vinkel en Heesch-Vinkel. Geffens Vinkel was nog een vrijwel leeg gebied. Rondom de kerk ontstond begin twintigste eeuw langzamerhand een dorp dat in 1984 trots zijn eerste eeuwfeest vierde.

De naam

De naam Vinkel bestaat als geografisch aanduiding al veel en veel langer dan de parochie. Hij komt namelijk al voor in oorkondes uit 1298 en 1299 waarin hertog Jan II van Brabant verklaart dat hij aan de inwoners van Geffen en Nuland gemeenschappelijke gronden in gebruik gaf. Deze gronden lagen tussen het Rosmalense Maliskamp en het Heessche Zoggel, een gebied dat als "Vinkel" werd aangeduid. Die naam is veelzeggend: ‘vinke’ of ‘fangja’ is slechte, lichte turf, maar ook modder. Er groeide heide, en vochtig was het ook. Goed om je schapen te weiden en brandstof uit te winnen.

Ontwikkeling

Omstreeks 1200 vestigden zich Wilhelmieter monniken in deze contreien. Zij zijn met de eerste ontginningen begonnen. Eeuwenlang werd Heesch-Vinkel naar hen Munnekensvinkel genoemd.

Aan de westkant van Vinkel lag het Berlicumse gehucht Kaathoven. ‘Quaet’ of ‘kaat’ heeft ook weer te maken met slechte grond. Omstreeks 1340 lag hier het landgoed van Heer Bock, de Boxhoeve. De eigenaren daarvan hadden in de zestiende eeuw het recht een priester aan te wijzen voor de bediening van de Kaathovense kapel. Deze kapel was toegewijd aan de heilige Cunera. Tot het landgoed behoorde ook de hoeve Engelenstede, waarschijnlijk genoemd naar Engel van Volckel, die rond 1440 de eigenaresse was.

In de negentiende eeuw werden de ontginningen in Vinkel steeds grootschaliger en nam het aantal inwoners toe. Er was al een schooltje, gehuisvest in de Kaathovense kapel, maar een kerk ontbrak nog. Vanuit Heesch-Vinkel ging men naar de mis in Heesch, vanuit Kaathoven naar Berlicum. De meeste Vinkelnaars moesten echter naar Nuland. Toenemende wateroverlast en vooral de overstromingen van begin 1880 maakten deze voettocht vrijwel onmogelijk.

Om iets aan de geestelijke nood die daarvan het gevolg was, te doen, stemde de bisschop in met de stichting van een nieuwe parochie. Vier jaar later was het zover: Vinkel werd een zelfstandige parochie onder pastoor Petrus Vogels. Doordat het dorp tot 1994 bestuurlijk onder vijf gemeenten viel, was de parochie er een veel sterkere bindende factor dan elders. De pastoor nam er dan ook een nog belangrijker plaats in dan we van andere plaatsen gewoon zijn. Je kunt wel zeggen dat in Vinkel de pastoor een tijdlang als het ware de positie van een dorpsburgemeester ingenomen heeft.

Begon de parochie met ongeveer 450 parochianen, rond 1900 waren dat er al 625. In 1950 was het eerste duizendtal al ruim overschreden (1.310) en in het midden van de jaren zestig werd het zielental van 1.500 bereikt. In 2007 woonden er ruim 2.000 mensen in Vinkel.

Sinds de herindeling van de gemeente Maasdonk per 1 januari 2015 behoort Vinkel, evenals Nuland, tot het grondgebied van de gemeente 's-Hertogenbosch.

 

Bijgewerkt 2-11-2015

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (4)

Jo van de Ven zei op 8 juli 2009 om 20:14 uur

Vinkel behoorde in het verleden inderdaad tot 5 gemeenten. De schrijver van het artikel beschouwd Heeswijk/Dinther als 2 gemeenten. Dat is dus niet zo.
Vinkel behoorde (tot samenvoeging van Nuland - Geffen en Vinkel tot Maasdonk) ook voor een deel tot de gemeente Berlicum.

Rien Wols bhic zei op 13 juli 2009 om 08:19 uur

Beste Jo,
Het is natuurlijk al weer ruim veertig jaar geleden, maar Heeswijk en Dinther waren tot 1969 toch heus twee afzonderlijke gemeenten.
Vriendelijke groet,

Ellen Hasselman zei op 7 februari 2014 om 14:58 uur

Volgens mij is het een discussie van lik mijn vestje, omdat hij 5 gemeenten noemt: Berlicum 1, Nuland 2, Geffen 3, Heesch 4, Heeswijk-Dinther 5. Dat klopt dan toch gewoon???

Rien Wols bhic zei op 13 februari 2014 om 10:07 uur

@Ellen: je hebt gewoon gelijk: de zin dat Vinkel tot vijf gemeenten behoort, klopt. Heeswijk-Dinther is in die opsomming als één gemeente gerekend. Jo van de Ven reageerde, denk ik, op het feit dat zowel Heeswijk als Dinther een aparte link hadden en dus als twee gemeenten zouden zijn gerekend, en daar heb ik toen op gereageerd dat ze dat ook inderdaad ooit waren. Dus de discussie is een beetje langs elkaar heen gegaan, geloof ik.
Vriendelijke groet

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 6 maart 2007 om 15:45 uur

Maasdonk in vogelvlucht