i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Biezenmortel
Tags:

Biezenmortel in vogelvlucht

vertelde op 17 mei 2009 om 11:44 uur

De kern Biezenmortel, een van de vier dorpen waaruit de huidige gemeente Haaren bestaat, behoorde in het verleden tot Udenhout. Na een gemeentelijke herindeling werd Biezenmortel per 1 januari 1997 bij Haaren gevoegd. We komen de naam Biezenmortel al voor het eerst in de archieven tegen in 1314.

Het dorp kent verschillende buurtschappen: ‘t Winkel (soms nog verder onderverdeeld in Brabantse Hoek, Winkelse Hoek en "voor op ’t Winkel") is de oudst bekende. Daarnaast zijn er de Zandkant ( met Scheurenhoeve als verdere onderverdeling), ’t Hooghout en d’n Biezenmortel.

De naam

De naam Biezenmortel bestaat uit twee elementen:de biezen zijn duidelijk, die duiden op een begroeiing met planten uit de zogenaamde cypergrassenfamilie, die het best in een natte omgeving gedijen. Op zo’n natte omgeving duidt het tweede element, dat "een moerassige plek" betekent. Het woord mortel (in het middeleeuws Nederlands morter) is afgeleid van het latijnse mortarium, dat bouwmateriaal, specie betekent (bij ons ligt de relatie met leem voor de hand). Zo gebruiken we het woord mortel overigens nog steeds. Een mortelgebied is modderig of slijkerig van aard. De plaatsnaam Biezenmortel betekent dus moerassige plek, begroeid met biezen.

Van azuur, in het schildhoofd twee hoorns van zilver ter linker- en ter rechterzijde, met daartussen in het midden een molenijzer van zilver, daaronder in sabel een opengeslagen bijbel van zilver, gebonden van purper, goud op snede, bedrukt met de Griekse hoofdletters Alpha en Omega van keel, op elke bladzijde een, achter de bijbel een naar links hellend gouden kruis

Wapen

Als buurtschap van Udenhout heeft Biezenmortel nooit een zelfstandig gemeentewapen gehad. Bij de samenvoeging van Esch, Haaren en Helvoirt tot de nieuwe gemeente Haaren zijn de oude gemeentewapens als dorpswapen voor de afzonderlijke kernen gehandhaafd, naast het nieuwe gemeentewapen van Haaren. Toen Biezenmortel in 1997 bij Haaren gevoegd werd, is ook voor deze kern een dorpswapen vastgesteld. Bij het ontwerpen van dit wapen zijn elementen uit de geschiedenis van Biezenmortel gebruikt.

In 1269 schonk hertog Jan I van Brabant gronden onder Biezenmortel aan Willem van Hoorne. Het familiewapen van dit geslacht bestaat uit drie rode hoorns, beslagen met zilveren banden. In het dorpswapen zijn die kleuren omgedraaid: zilveren hoorns met rood beslag.

In het moderne wapen van Haaren zijn vier zogenaamde molenijzers gebruikt, voor iedere kern één. Zo’n zelfde molenijzer is ook als element in het dorpswapen opgenomen. De hoofdkleuren van het wapen zijn de kleuren van het aloude kwartier van Oisterwijk.

Omdat de geschiedenis van Biezenmortel onlosmakelijk verbonden is met de paters Capucijnen, diende het wapen ook hiervan te getuigen. Er is voor gekozen om gebruik te maken van enkele symbolen van de H. Franciscus van Assissië. Franciscus was de stichter van de orde der Minderbroeders, en de Capucijnen vormen de jongste (sinds 1528) van de drie zelfstandige takken van die orde. De "capucijnse" elementen in het dorpswapen van Biezenmortel zijn nu de bijbel, bedrukt met de Griekse letters alpha en omega (voor het begin en het eind) en een gouden kruis daarachter.

Biezenmortel, gemeenschapshuis De VorselaerBewoning

Vanouds lagen op het grondgebied van het huidige Biezenmortel verschillende grote hoeven. De belangrijkste daarvan was de Vorselaer. Dit soort landgoederen was eigendom van particuliere grootgrondbezitters of instellingen als kloosters. De naam de Vorselaer gaat terug op Gerard II van Vorselaer, die in 1314 via zijn vrouw Marina van Herlaer eigenaar werd van het landgoed, dat sindsdien zijn naam draagt. De gronden die bij de hoeve De Vorselaer hoorden, lagen grotendeels ten oosten van en langs de huidige Capucijnenstraat, tussen de Biezenmortelsestraat en de Winkelsestraat. De Capucijnenstraat, die oorspronkelijk Dreef heette, diende dan ook als de ontsluitingsweg voor de verschillende percelen. De gronden zijn in de twintigste eeuw bebouwd met woningen, een school, een onderwijzerswoning, een café en een paar winkeltjes.

Haaren, Huize AssisiëDie bebouwing vloeide voort uit de snelle ontwikkeling die Biezenmortel in de vorige eeuw doormaakte: van een zuiver agrarisch deel van Udenhout, naar een kern waar de zorg voor geest en ziel dominant aanwezig was: Huize Assisië en het Capucijner klooster zorgden voor een toename van de bevolking die nog niet eerder was voorgekomen.

In 1901 stichtten de Broeders Penitenten van de H. Franciscus van Assisië een inrichting voor mannelijke verstandelijk gehandicapten. De eerste steen voor het gebouw werd gelegd in 1903. In 1907 werd een kapel aan het complex toegevoegd. Huize Assisië, zoals het genoemd werd, groeide in de loop der jaren. Voor de werknemers werden woningen gebouwd tussen de spoorlijn en buurtschap ’t Winkel.

Biezenmortel, het kloosterIn 1919 werd tussen de buurtschappen 't Winkel en Biezenmortel een Capucijner klooster gebouwd. Aan dit klooster werd een zogenaamde openbare of "rectoraats"kerk verbonden. De kerk, gewijd aan de H. Joseph, werd in 1921 in gebruik genomen. Daardoor hoefden de inwoners van Biezenmortel niet meer naar Udenhout voor de vervulling van hun religieuze plichten. Bij het klooster werd in 1921 ook een school gebouwd, de Franciscusschool. Zo onstond in de Capucijnenstraat rond het klooster, de kerk en de school aan weerszijden van de straat een nieuwe dorpskern.

Anno 2005 telde de kern Biezenmortel 1.480 inwoners.

Biezenmortel, Hooghoutseweg 19Monumenten

Biezenmortel kent verschillende monumentale boerderijen: Brabantshoek 34 en de H. Geesthoeve aan de Hooghoutseweg 17-19 zijn zelfs rijksmonumenten. Ook het hoofdgebouw van Huize Assisië (Hooghoutseweg 3-5) mag tot die categorie gerekend worden. Daarnaast staan boerderijen als De Vossenhoeve (Winkelsestraat 3) en de boerderij aan de Winkelsestraat 25 niet voor niets op de gemeentelijke monumentenlijst.

Biezenmortel, de LeemputtenMaar behalve gebouwde monumenten is Biezenmortel ook zo aantrekkelijk vanwege de natuur om het dorp heen: de bossen, de Giersbergsesteeg, de Leemputten, de omgeving van de Leye langs de Oude Bosse Baan en de duinen met hun fraaie landschap zijn de naam natuurmonumenten waardig.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (5)

jozef zei op 26 januari 2009 om 15:13 uur

heel goei verhaal

Mariët Bruggeman bhic zei op 26 januari 2009 om 16:31 uur

Beste Jozef, dank je wel voor je compliment. Mocht je ook nog een 'goei verhaal' hebben over Biezenmortel of elders dan houden wij ons aanbevolen !

Jef van Veldhoven, Sint-Michielsgestel zei op 12 juli 2010 om 21:14 uur

"De naam de Vorselaer gaat terug op Gerard II van Vorselaer, die in 1314 via zijn vrouw Marina van Herlaer eigenaar werd van het landgoed, dat sindsdien zijn naam draagt." Mijn vraag : uit welke bron komt dit ? Deze Marina van Herlaar wordt ook vermeld bij het leenverhef van Herlaar en Oud Herlaar bij Gestel in 1324 voor de prinsbischop van Luik, als Gerardus, heer van Vorselaar, als voogd van Maria Arnoldsdochter van Herlaar dit leenverhef doet. ARR van Markiezen van BoZ inv nrs 2656, 2657 en 2823

Marilou Nillesen bhic zei op 13 juli 2010 om 15:23 uur

Dag Jef, Onze primaire bron was het boek Over d'n Biezenmortel : Van buurtschap tot kerkdorp (Udenhout, 1993), met name p. 16-17. Veel uitgebreider (maar ook met andere gegevens) is een artikel in de Kleine Meierij door Frank Scheffers , Het adellijk huis De Vorselaar etc. Dit artikel staat ook op internet, als Het al oude adellijk huis De Vorselaar. Volgens het boek is deze Gerard II dezelfde als een van de vijf ridders die in 1356 zijn zegel hangt aan de Blijde Inkomste van hertogin Johanna van Brabant. Dus dat hij in 1324 nog een keer in archieven voorkomt, zou heel goed kunnen.

horsefighter zei op 14 september 2017 om 11:50 uur

hoi ik kom uit biezenmortel

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: