i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Uden
Tags:

De Pizerik, een oud smeermiddel

vertelde op 19 februari 2015 om 15:34 uur

Een van de hulpmiddelen die vader dagelijks in het Werkhuis gebruikte, was de ‘Pizerik’. Dat was een smeermiddel compact, altijd gebruiksklaar en niet aan bederf onderhevig. De Pizerik is het mannelijke geslachtsdeel van het varken, de roede of penis, die een grote hoeveelheid korrelig vet bevat.

De pizerikIn het Werkhuis hing deze vleesklomp onder handbereik van Vaders werkbank, vrij hangend buiten bereik van kat en muizen. Het hulpmiddel was ook aanwezig in de gereedschapbak voor het karwei. Vader streek voor het zagen het zaagblad met het smeermiddel in en ook stak hij de spijkers er even in voor zij in hardhout (eiken) gedreven werden. Dit zijn maar enkele toepassingen.

De boer gebruikte de pizerik voor de zeis en de spanzaag. Dit laatste gereedschap was voor het zagen van het benodigde kachelhout. Jaarlijks als de slachtvergunning was verkregen van de gemeente, kwam Frans Vissers, de huisslachter uit den Hulstheuvel, voor het varken. Ondanks dat ik het gehele jaar het dier had verzorgd, lag de slacht voor mij niet gevoelig, alleen op het moment van het  genadeschot was ik even afwezig.

Wanneer het varken op de ladder hing, werd de pizerik verwijderd, op de foto zie je Frans Vissers staan bij het verrichte karwei, rechts hangt het genoemde lichaamsdeel. Later werd de vleesklomp ongezouten opgehangen in de schouw, bereikbaar vanuit de zolderkamer en werd hij enkele dagen gereukt tussen de hammen, het spek, de worsten en de blaas. Daarna had hij een normale vetlucht.

In de jaren ‘50 was er een klein moment van schaamte in het Werkhuis. Mijn broers kloosterlingen kregen tijdens hun vakantie thuis bezoek van collega’s en natuurlijk werd er een bezoek aan vaders timmerwinkel gebracht. Tijdens een zo’n visite was ik in het Werkhuis. Moeke gebood mij de pizerik weg te nemen, maar ik wist niet waarom: het hing  altijd op die plaats. Ik zeg tegen Moeke “wa dan”, maar zij gebood me nogmaals: “doe dat ding weg, doe dat ding weg”. Wij wisten de herkomst niet, alleen de naam vonden we geheimzinnig.

Zij schaamde zich dat er een geslachtsdeel openlijk te kijk hing tijdens het geestelijk bezoek. Misschien hadden de paters het nog niet eens ontdekt, maar nu werden ze er hierdoor extra op geattendeerd.

Aan de spier zit de vleesklomp, de totale lengte van de afgebeelde pizerik is 50 cm. Een tot twee keer per jaar werd een varken geslacht, dus er was ruim aanbod voor dit smeermiddel. En helemaal geen “èrme troef”, want van het varken werd alles gebruikt, behalve zijn teennagels, die wij zijn schoentjes noemden.

Bij een presentatie over de karrenmakerij, het beroep van vader, wordt het smeermiddel ook besproken. In Hilvarenbeek is de carnavalsvereniging De Pézerikken ernaar genoemd. De veertig jaar oude pizerik is nog steeds bruikbaar, het was de laatste die Vader hanteerde en die is nu voor het nageslacht bewaard!

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (17)

Paul Spapens zei op 13 maart 2015 om 22:41 uur

Bedankt Rini,
daor doede mèn as peezerik inderdaad een grôot plezier meej

A. van Rooij zei op 19 maart 2015 om 15:04 uur

Tegenwoordig staan ze in ruime mate uitgestald in winkels voor dierenbenodigdheden. Gedroogd dan in dit geval.
Honden schijnen er gek op te zijn

Jan Bastiaansen zei op 19 maart 2015 om 15:38 uur

Wij hadden geen timmerwerkplaats. Ieder najaar werd bij ons wel een varken geslacht. Ook bij ons werd de pezerik door slachter Jan Daemen eruit gehaald en door onze pa gebruikt voor het invetten van zijn handzaag. De pezerik hing altijd aan een spijker in het schuurtje. In het begin stonk dat ding maar later was dat niet meer. Ik vond het altijd een vies stuk "gereedschap". Leuk dat iemand dat allemaal nog kan verwoorden.

Ad van Susteren zei op 19 maart 2015 om 17:44 uur

Vroeger,als wij als junkskes met Sint Maarten langs de deuren gingen, en wij niets kregen, zongen we altijd PEZERIKKEN,PEZERIKKEN, zonder dat wij wisten wat het was,maar nu is dat duidelijk. Het zelfde als ze nu roepen met voetballen. HONDELUL.

Ineke Westerlaken zei op 19 maart 2015 om 19:18 uur

Bij mijn weten werden bij ons thuis meestal varkens geslacht van het vrouwelijk geslacht.Er werd echter wel iets uitgesneden en gedroogd om de zaag in te vetten.
Wat kan dat dan geweest zijn?

Anton Vogt
Anton Vogt zei op 25 april 2015 om 07:30 uur

Erg leuk te lezen, Rini. Bedankt vanuit Australië.

Antoon Vissers zei op 19 september 2015 om 21:48 uur

Het is mij zeer bekend hoe ook mijn vader, de broer van ome Frans Vissers uit Uden, de pizerik gebruikte en bij het slachtte voor de klant van het varken verwijderde. Heb nog zeer veel herinneringen van het slachtte. Twijfel toch erg dat het op de foto ome Frans is. Antoon Vissers

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 23 september 2015 om 15:33 uur

Heb je enig idee wie het dan wel zou kunnen zijn op de foto Antoon? Of heb je zelf nog foto's van Ome Frans Vissers uit Uden ('t liefst natuurlijk mét pizerik) :)

Gerard Veltman zei op 31 december 2018 om 15:29 uur

Beste Ineke Westerlaken, bij ons heet een vrouwelijk varken een geld, of zeug als ze gebigd had. Slachtte men dan een zeug; dan heten het achterste gedeelte wat men er uit sneed geen pezerik maar de klink!! ik vroeg de slachter die bij ons vroeger slachtte, waarom heet dat bij een zeug de klink en kreeg als antwoord: de neus van een oude plee of staldeur lijkt op de uitstulping van het dat vrouwelijk deel... waar de klink in viel. de klink zat op de deur en de neus op het kozijn. Dus Ineke als je weer eens een zeug ziet kijk maar of die slachter gelijk had!!! Een molenaar had liever een klink als een pezerik om de assen van de molen te smeren omdat de klink groter is en er meer vet aan zit en een lap vet spek was duurder om te smeren. De klink werd opgehangen aan de urineleider.

Rini de Groot zei op 31 december 2018 om 18:28 uur

Gerard, toevallig stuitte ik op de reacties, de melding ervoor blijkt niet altijd te werken! Maar wat een duidelijke uitleg passend bij dit verhaal.
Ik kan het begrijpen van de Molenaar.

Gerard Veltman zei op 1 januari 2019 om 10:11 uur

Rini, Het verhaal was eigelijk nog niet af want toen het varken daags er na af geslacht werd vroeg de slachter; menneke hadde het giesteren begrepen? (ik was 10 en in die tijd nog gruun) het zit zo;... de klink zit op `n plots die toegang geeft naar de stal of de plee.....maar het is ook de toegang tot de zeug. Hij zei begrijp je het nou, daarom heet het de KLINK!!! `N gezond 2019

Gerard Veltman zei op 1 januari 2019 om 10:12 uur

Rini, Het verhaal was eigelijk nog niet af want toen het varken daags er na af geslacht werd vroeg de slachter; menneke hadde het giesteren begrepen? (ik was 10 en in die tijd nog gruun) het zit zo;... de klink zit op `n plots die toegang geeft naar de stal of de plee.....maar het is ook de toegang tot de zeug. Hij zei begrijp je het nou, daarom heet het de KLINK!!! `N gezond 2019

Rini. zei op 1 januari 2019 om 11:10 uur

Bedankt Anton ! eigenlijk wel wat laat, maar de afstand is groot.
Waar ben jij in Nederland opgegroeid?
Hier hebben we er 11 uur van 2019 opzitten en Jullie?
De Beste wensen voor 2019 en geniet van onze verhalen.
Hoe ouder we worden zoveel meer herinneringen.
En Gerard bedankt voor de aanvulling onze huisslachter was zeer spraakzaam het was verstandig je gedachte bij het scherpe gereedschap te houden.

Rini de Groot zei op 2 maart 2019 om 23:22 uur

Van de week heb ik samen met me broer (91) met de boomzaag dennenbomen gekort. Daarbij werd het zaagblad, zoals dat Vader deed met de Pizerik in gesmeerd.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 6 maart 2019 om 11:17 uur

Kijk, sommige werkwijzen kun je ook maar beter niet aanpassen ;)

Bedankt voor je berichtje, Rini!

Rini de Groot. zei op 8 december 2019 om 09:54 uur

Dit jaar ontdekte ik 'het smeermiddel' bij de Heemkamer Barthold van Heessel in Aarle-Rixtel en gister ook bij het Streekmuseum Baron van Brakell in Ommeren.

J.C. van Roekel zei op 8 december 2019 om 18:22 uur

Beste Rini, bedankt voor de aanvullende informatie. Ik zal kijken of we er wat mee gaan doen in de wagenmaker werkplaats gr J.C. van Roekel museum Baton van Brakel te Ommeren

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: