skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Arnout van Erp
Arnout van Erp Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Arnout van Erp
Arnout van Erp Bhic

Hoog Bezoek: ‘Pas op voor de heks met poep aan de bezem’

In Hoog Bezoek belicht De Gelderlander de periode 1895-1928 aan de hand van de werkbezoeken van commissaris van de Koningin Van Voorst tot Voorst. In samenwerking met het Brabants Historisch Informatie Centrum. Vandaag aflevering 16: een hol in Wanroij.

De commissaris der Koningin zag erop toe dat de regionale gezondheidscommissies hun werk goed deden. Alles werd begin vorige eeuw in het werk gesteld om de volksgezondheid te verbeteren. De gezondheidscommissie die in Boxmeer zetelde, deed van haar werk uitgebreid en gedetailleerd verslag. De commissaris van de Koningin zal in Den Bosch met verwondering het jaarverslag over 1905 hebben gelezen.

Dat beschrijft onder meer hoe subcommissies bezoeken aflegden aan woningen die dat predikaat eigenlijk niet mochten dragen. Sommige waren al onbewoonbaar verklaard, maar werden toch bewoond en vaak traden de gemeentebesturen pas op nadat de gezondheidscommissie op bezoek was geweest en een dringend advies naar B en W stuurden om het krot op te ruimen.

Onbewoonbaar verklaarde 'heidehut' in Surhuisterveen, Friesland, 1916. De woning lijkt nog luxe in vergelijking met het beschreven 'hol' in het verslag van de gezondheidscommissie (foto: Egbert Beitschat [1871-1930]. Bron: Flickr; CC BY-NC-SA 2.0)
De mensen op deze foto komen niet voor in dit verhaal - het gaat om een vergelijkbare heidehut'in Surhuisterveen

De subcommissie ‘Cuijk’ kreeg in oktober 1905 te horen dat op de Wanroijse heide in een soort van hol twee mensen op leeftijd onder erbarmelijke omstandigheden zouden wonen. De burgemeester van Wanroij wist van het geval, maar tot dan toe had hij weinig actie ondernomen. Toen hij hoorde dat de commissieleden ter plaatse een kijkje gingen nemen, waarschuwde hij ze om toch vooral een veldwachter mee te nemen. En dan nog goed op te passen. Want in het hol woonde een heksachtige vrouw die er niet voor terugdeinsde om ongewenste bezoekers te ‘zegenen’. En wel met een bezem die ze in fecaliën drenkte. Poep en pies dus.

De gewaarschuwde commissie liet zich niet afschrikken en trok naar de Wanroijse heide. De situatie die de commissieleden, onder wie de Cuijkse huisarts Felix van den Dries daar aantroffen, beschreven ze als ‘een toestand die levendig herinnerde aan de kindersprookjes die heksengeschiedenis tot onderwerp hebben’. De zegening bleef hen gelukkig gespaard. Het hol, half boven de grond en half daaronder, was afgedekt met plaggen en takkenbossen en had één opening zonder deur. In het halfduister zagen de bezoekers een ledikant staan, een stoel met drie poten en een onnoemelijke hoeveelheid rommel. De vrouw heette Johanna Josephs (73). Ze had een kromme rug, een perkamentkleurig gezicht en ‘sterk sprekende donkere oogen, waarin een eigenaardig onheilspellende flikkering’. Ze liep in lompen en dreigde met een bezem te slaan. De grond waarop zij en haar man leefden was ‘gewijde’ grond en iedereen moest op 70 meter afstand blijven. Op een boomstam voor de hut zat haar man, Gerard Cuijpers (69). ‘Aan zijne voeten was in den grond een komvormige holte gemaakt, waarin nog smeulend houtasch aanwezig was.’ Afwisselend schold de man de bezoekers uit of vertelde ongeloofwaardige verhalen.

Met verbazing hoorde de commissie dat de oudjes al vijf jaar zo leefden en dat zij alleen wegwilden als ze het huis van de burgemeester zouden krijgen. ‘Het geheel gaf meer den indruk een voorhistorisch verblijf van een oermenschen-paar te zijn, dan een menschwaardige woning der twintigste eeuw’, aldus de commissie in het jaarverslag.

Dokter van den Dries was ervan overtuigd dat de twee oudjes krankzinnig waren. Het hol werd afgebroken en man en vrouw werden opgeborgen in het gesticht ‘Voorburg’ in Vught De man overleed daar in 1910, zijn ‘heksenvrouwtje’ drie jaar later.

Illustratie

Onbewoonbaar verklaarde 'heidehut' in Surhuisterveen, Friesland, 1916. De woning lijkt nog luxe in vergelijking met het beschreven 'hol' in het verslag van de gezondheidscommissie (foto: Egbert Beitschat [1871-1930]. Bron: Flickr; CC BY-NC-SA 2.0).

Dit verhaal is eerder verschenen in dagblad De Gelderlander

Bekijk hier alle verhalen in de serie Hoog Bezoek

Reacties (5)

Claudia zei op 25 april 2022 om 17:31
De foto is op de heide Drachtse compagnie , van mijn oma in de kinderwagen en mijn overgrootmoeder en andere zusje op de arm , ze kregen 14 kinderen , sorry van m’n eerst reactie maar ik schrok nogal over dat heksenverhaal, zo was mijn overgrootmoeder namelijk helemaal niet, vind evengoed niet helemaal kunnen maarja
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 26 april 2022 om 10:02
Dag Claudia, wat goed dat je hierop reageert. Ik kan me voorstellen dat het nogal iets is om dit hier nu zo te lezen. Let wel: we moeten terug naar het jaar 1905 dat dit zo werd beschreven - meer dan een dikke eeuw geleden keken mensen hier met een heel andere blik naar.

Daarom ben ik juist zo blij met jouw bericht hier. We willen het beeld rond en over je overgrootmoeder in dit verhaal graag nuanceren en bijstellen. Welke herinneringen heb je aan haar of welke verhalen ken je over haar? Juist die persoonlijke invullingen willen we heel graag toevoegen. (Overigens hebben we naar aanleiding van jouw opmerking het foto-onderschrift aangepast).
Claudia zei op 26 april 2022 om 18:25
Hallo , bedankt voor je reactie , brengt zo wel weer heel wat verhalen teweeg, net uren met m’n moeder gesproken erover, de foto word steeds mooier :) Wil je best helpen maar in principe weet m’n moeder meer , ik heb haar jou bericht doorgestuurd…zal haar vragen of ze wat tijd ervoor wil maken…de foto van m’n oerbeppe en het verhaal in het Achtkarspelen boek was voor mijn oma heel speciaal
Claudia zei op 26 april 2022 om 19:12
Ps; Keurignetjes het onderschrift nu onder de foto, dank je wel hoor
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 27 april 2022 om 11:49
Hoi Claudia, prima - ik wacht rustig af of je moeder er voor voelt hierover meer te vertellen. Bedankt voor je tussenkomst - en wat betreft het foto-onderschrift: ik vond dat je gelijk had dat dat nu de lezers op het verkeerde been zette. Dus graag aangepast ;)

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Doe mee en vertel jouw verhaal!