i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Oss
Tags:

Menigte grijpt zelf hardhandig in bij huiselijk geweld

vertelde op 21 april 2017 om 14:00 uur

Huiselijk geweld is een voortdurend terugkerend maatschappelijk thema in onze samenleving dat frequent en in allerlei variaties voorkomt, getuige de vele krantenartikelen die rond dit soort misdrijf verschijnen. Wie veel historisch  onderzoek doet in archieven kan maar tot één treurige conclusie komen: er is niets nieuws onder de zon!

Man slaat vrouw voor een brandend huis, Simon Fokke, 1722 - 1784 (collectie Rijksstudio)

In 1765 immers komt de hoogschout van stad en meierij Graaf R.B.R. van Rechteren ter ore dat er in Oss, de hoofdstad van kwartier Maasland, een zekere Jan van Es zich voortdurend schuldig maakte aan mishandeling van zijn echtgenote. Op 9 juni 1765 schreef hij daarom vanuit Den Haag een brief aan de Staten Generaal en vertelde daarin zijn verhaal over een eventueel crimineel proces tegen die genoemde geweldpleger.

Boze menigte

Alles was gebaseerd op een voorval de dato 2 maart 1765, toen zich in Oss een hele grote menigte verzameld had voor het huis van Jan van Es, want men had gehoord dat hij met de regelmaat van de klok zijn vrouw stevig mishandelde. Dat pikten de Ossenaren niet want huiselijk geweld was ook in die tijd not done. Beneden bij de voordeur blies men uit alle macht op een hoorn, schreeuwde, tierde, joelde richting de dader en hij werd uitgescholden voor alles en nog wat. Men zou hem dat ontoelaatbaar gedrag wel eens betaald zetten, speelde in deze voor eigen rechter en koos unaniem partij voor de echtgenote!

Spotprent op De Potter en het verlies van zijn populariteit, 1831, anoniem, 1831 (uit collectie Rijksmuseum)

Al snel voelde Jan de bui hangen, hij barricadeerde in allerijl zijn huis en trok zich vervolgens terug op de zolder. De menigte kwam maar niet tot bedaren en Jan, die een geladen pistool mee naar boven had genomen, loste op een gegeven moment een pistoolschot en tot overmaat van ramp raakte een van de jongere meisjes gewond aan haar arm.  De woede werd daardoor alleen maar groter.

Hardhandige aanpak

De hoogschout deed het voorkomen alsof het de eerste keer was dat hij een dergelijk voorval had horen verkondigen. Misschien was hij toch wat te naïef in deze! Al vrij snel werd het hem duidelijk, na informatie te hebben nagetrokken bij de kwartierschouten, dat niet alleen Oss maar heel veel Meierijse dorpen gewend waren om bij huiselijk geweld de dader uit zijn huis te sleuren, hem vervolgens hardhandig voor een ploeg te spannen en te gebieden een stuk grond om te ploegen, een strafmaatregel die zo iemand moest ondergaan, terwijl de menigte hem uitjouwde en hij allerlei verwensingen naar zijn hoofd geslingerd kreeg, in de hoop dat hij tot inkeer zou komen. 

De hoogschout vond deze oproerige handelwijze van het grote publiek dat voor eigen rechter speelde absoluut onacceptabel en adviseerde de Staten Generaal om hieraan op korte termijn een plakkaat te wijden om dit soort kwalijke praktijken, die regelrecht indruisten tegen het gezag van de lokale politie, ten strengste te verbieden en ontwierp zelf een concepttekst. Voor hem was deze praktijk uiterst ‘pernicieux’ ofwel schadelijk en gewoonweg verderfelijk.

‘Samenrottingen en complotteryen’

De Staten Generaal schaarden zich achter zijn standpunt, aanvaardden zijn concepttekst en alle Meierijse gezagsdragers werden onmiddellijk aangeschreven en gemaand tot extra vigilantie of waakzaamheid om dit euvel uitgebannen te krijgen en dit soort ‘samenrottingen en complotteryen’ krachtig uit te roeien!

Een lofwaardige poging maar anno 2017, dus 252 jaren na dato, neemt huiselijk geweld nog steeds grove vormen aan en zijn de blijf-van-mijn-lijf-huizen nog bittere noodzaak.

Bron: BHIC, toegangnr. 178, inv.nr.103: Resoluties van de Staten Generaal, folio 361 dd. 10 juni 1765 en folio 384 dd. 23 september 1765.  

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (1)

Henk Beijers zei op 21 april 2017 om 20:35 uur

Het is het zoveelste bewijs dat zowel de resoluties van de Raad van State als die van de Staten Generaal een schat aan informatie bieden op velerlei fronten en dan beperk ik mezelf slechts tot de Meierij van 's-Hertogenbosch. Tijdens het lezen van al die resoluties komt er véél meer voorbij bv. de VOC, WIC, kapingen op zee, meldingen van koopvaardij en oorlogsschepen met hun namen en schippers, roomse kerkschuren, brandmeldingen, arrestaties en criminele procedures, kortom....te veel om op te noemen en voor onderzoekers zijn de bijgeleverde registers van grote waarde.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 24 november 2015 om 12:20 uur

Waar laat je 300 Franse krijgsgevangenen?

vertelde op 20 april 2016 om 12:17 uur

Psychiatrische hulp anno 1750