skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Jaël Jonkman
Jaël Jonkman RA Tilburg
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Jaël Jonkman
Jaël Jonkman RA Tilburg

Bijzonder metselwerk in de put van het Fusillademonument

Bakstenen van ongewoon formaat zijn gebruikt om de put van de schietbaan in Lunet 2 ("Fusillademonument') te bouwen. Zulke stenen komen ook elders in Kamp Vught voor. Ze leveren een verder argument voor de stelling dat de schietbaan in 1943 voor de SS-ers van het kamp werden gebouwd.

Luchtfoto's en schriftelijke getuigenissen uit de tweede wereldoorlog duiden erop dat de schietbaan op Lunet 2 aangelegd is aan het einde van 1943: het jaar waarin het concentratiekamp te Vught stap voor stap zijn voltooiing bereikte.

Foto 1: ‘dikke bakstenen’ (7 cm.) in de wand van de put van de schietbaan op Lunet 2. Bovenste rijen: het later aangebracht metselwerk van het monument met stenen van gebruikelijker dikte (5 cm).
Foto 1: ‘dikke bakstenen’ (7 cm.) in de wand van de put van de schietbaan op Lunet 2. Bovenste rijen: het later aangebracht metselwerk van het monument met stenen van gebruikelijker dikte (5 cm).

In januari 1943 kwamen de eerste gevangenen aan die ondergebracht werden in een kamp dat eigenlijk nog niet bewoonbaar was. In de eerste maanden van 1943 kwamen het keukencomplex klaar en voorzieningen voor schoon water voor de kampbevolking. De gracht rondom het kamp werd voltooid waarbij gevangenen voor het werk werden ingezet. De ramen van de barakken van de gevangenen voorzien van glas. Er verrees een werkkamp van Philips waartoe speciale extra bouwvoorzieningen moesten worden getroffen in barakken die oorspronkelijk onderkomens van gevangenen hadden moeten zijn.

Foto 2: de onderste 4 lagen bakstenen van de muur zijn 7 cm. dikke stenen; de rest bestaat uit stenen van 5 cm. dik (bron: Nationaal Monument Kamp Vught, via Beeldbankwo2 nr. 130699).
Foto 2: de onderste 4 lagen bakstenen van de muur zijn 7 cm. dikke stenen; de rest bestaat uit stenen van 5 cm. dik (bron: Collectie , via Beeldbankwo2 nr. 130699).

Er kwamen nieuwe bouwsels: in de tweede helft van 1943 werd het crematoriumgebouw voltooid en in gebruik genomen. Aan het eind van 1943 of wellicht pas in het begin van 1944 was de strafgevangenis van het kamp (de ‘bunker’) gereed.

Wanneer precies in 1943 de schietbaan op Lunet 2 is aangelegd is nog onduidelijk maar oktober 1943 of nog later in het jaar is meest waarschijnlijk. Uit België overgebrachte gevangenen werden ingezet om de gracht aan de zuidzijde van Lunet 2 te dempen (de nieuwe toegangsweg naar het Lunet) en de dam aan de oostzijde (de oude toegangsweg) te vergraven. Het eerste grote transport van Belgische gevangenen (uit Breendonk) arriveerde op 22 oktober 1943 in het kamp. Kamparts Steijns maakt er melding van dat gevangen getuigen van Jehova opgedragen werd om mee te werken aan het opwerpen van de nieuwe dam – en dat dit door hen geweigerd werd. Steijns rapporteerde dat uit zijn tijd als kamparts en was pas vanaf 3 oktober 1943 in het kamp.

Foto 3: de hele muur, tot aan de onderbreking bij de doorgang, is opgebouwd uit 7 cm. dikke stenen. Voorbij de doorgang alleen de onderste 4 rijen (bron: Nationaal Monument Kamp Vught, via Beeldbankwo2 nr. 130193)
Foto 3: de hele muur, tot aan de onderbreking bij de doorgang, is opgebouwd uit 7 cm. dikke stenen. Voorbij de doorgang alleen de onderste 4 rijen (bron: Collectie , via Beeldbankwo2 nr. 130193)

Inspectie van de put van de schietbaan wijst uit dat onconventionele bakstenen zijn gebruikt van het formaat (l x b x h) 21 x 10 x 7 cm. (foto 1). Identieke stenen werden gebruikt bij de bouw van de bunkergevangenis: op foto’s van de beeldbank NIOD is zichtbaar dat dit steenformaat voorkomt in de onderste lagen van de muur om het detentiecomplex (foto 2 en 3). Opvallend is dat de huidige trap aan het oostelijke eind van de put van kleinere stenen is opgebouwd (21 x 10 x 5 cm. foto 4). Waarschijnlijk is echter dat die trap niet de originele trap is maar een reconstructie van later datum. De originele trap is deels geheel verdwenen toen deze moest wijken voor de bouw van het Monument Fusilladeplaats.

Er is nog steeds enige discussie of het niet zo zou zijn dat de schietbaan door en voor het Nederlandse leger is gebouwd en dus van vóór 1940 dateert. Een luchtfoto uit 1941 van Lunet 2 lijkt onmiskenbaar aan te tonen dat er op dat tijdstip geen schietbaan ligt. De onconventionele bakstenen van de put, in combinatie met gegevens over de bouw van de bunkergevangenis die ontwijfelbaar zeker in 1943 is gebouwd, bevestigen vanuit een ander standpunt dat de bouw inderdaad in de tijd van het concentratiekamp en met het toen beschikbare bouwmateriaal dus pas eind 1943 heeft plaatsgevonden.

Foto 4: de (later gereconstrueerde onderste treden van de) toegangstrap bestaan uit 5 cm. dikke stenen net als de (nieuwe) muur naar de bovenrand van het monument (rechter rand van de foto).
Foto 4: de (later gereconstrueerde onderste treden van de) toegangstrap bestaan uit 5 cm. dikke stenen net als de (nieuwe) muur naar de bovenrand van het monument (rechter rand van de foto).

Bronnen

Eijnde J. v.d. & R. Kok (2001) De lunetten van Vught. blz. 73-85 in: Vught voorheen. Vughtse Historische Reeks 7.

Steijns M. (1949), interviews afgenomen door A. Hiemstra-Timmenga over de ervaringen in de kampen van WO2. Archief NIOD 250 g inv. no. 747 (deel 4, blz. 14)

 

 

 

Reacties (1)

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 30 oktober 2020 om 20:09
Hallo Pieter, bedankt voor het delen van dit informatieve verhaal. Fascinerend om te zien hoe deze stille getuigen ook na al die jaren nog steeds zichtbaar zijn. Heel interessante materie, in allerlei opzichten.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Doe mee en vertel jouw verhaal!