i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Veghel
Tags:

Geen stemming omdat er toch niets te kiezen valt in Veghel

vertelde op 30 augustus 2017 om 14:00 uur

De conservatief-katholieke Bernardus van Vlijmen vertegenwoordigt in 1888-1918 het kiesdistrict Veghel. Bij gebrek aan kandidaten wordt hij acht keer zonder stemming herkozen in de Tweede Kamer.

Foto: Wikipedia. Bernardus Reinierus Franciscus van Vlijmen

28 partijen stonden er in 2017 op het stembiljet. Een ruime keuze vergeleken bij de Tweede Kamerverkiezingen in maart 1888. Nederland kent dan een districtenstelsel. Er mogen 3.365 mannen in het Kiesdistrict Veghel naar de stembus.

Tot het district behoren naast de huidige gemeenten Meierijstad, Uden en Boekel ook de plaatsen Heeswijk-Dinther, Sint-Michielsgestel, Son, Lieshout, Zeeland, Gemert en Beek en Donk. Het kiesrecht is voorbehouden aan volwassen mannen die bepaalde 'kentekenen van geschiktheid en maatschappelijke welstand' bezitten.

Alleenrecht

Het electoraat in het kiesdistrict Veghel – voor 98,7% katholiek- kan stemmen op de geboren Amsterdammer Bernardus van Vlijmen of de Veghelse burgemeester jonkheer Victor de Kuyper. Eén van hen zal namens het kiesdistrict plaatsnemen op het pluche van de Tweede Kamer. Dat blijkt met 64% van de stemmen Bernardus van Vlijmen te zijn. Men lijkt tevreden over zijn afvaardiging. Ook drie jaar later wint Van Vlijmen het weer van De Kuyper. In 1894 heeft Van Vlijmen nog een concurrent in Jonkheer Josephus de la Court, maar daarna zal hij meer dan een decennialang het alleenrecht hebben op de ‘kieslijst’. Hij wordt acht keer ‘herkozen’ zonder stemming.

Wat voelen de katholieke Oost-Brabantse stemmers voor Van Vlijmen? De oud-officier in het Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger heeft een voorliefde voor militaire zaken en Nederlands-Indië. Niet bepaald ‘Brabantse’ onderwerpen, maar Van Vlijmen is conservatief katholiek. Dat wordt gewaardeerd door de katholieke elite die te hoop loopt tegen meer invloed bij de “laagste, minst ontwikkelde en minstvermogende klasse”. In 1891 verliest ‘rechts’ met het liberale kabinet Van Tienhoven haar meerderheid. Van Vlijmen hekelt de ontwerp-kieswet die de vooruitstrevend minister Tak van Poortvliet voorstelt.

Stemmen als je kunt lezen

Alle volwassen mannen die kunnen lezen, schrijven en een vaste woning hebben, moeten kunnen stemmen. Van Vlijmen vindt het een steun in de rug van het socialisme en een bijdrage aan “diefstal en roof van eigendommen”. In 1917, tijdens Van Vlijmens laatste regeerperiode, zal het er heel anders voorstaan. Het kabinet Cort van der Linden voert het algemeen mannenkiesrecht in en verruilt het districtenstelsel voor de huidige evenredige vertegenwoordiging. Zo valt er tenminste echt iets te kiezen.

Dit verhaal verscheen eerder in Brabants Dagblad

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (2)

Jan van Iersel zei op 31 augustus 2017 om 07:43 uur

Ik las dit artikel. In het district Tilburg viel in 1898 voor de verkiezing van een lid van Provinciale Staten wél iets te kiezen. Het werd dan ook een spannende en spraakmakende verkiezingsstrijd tussen twee kandidaten die allebei uit het dorp Loon op Zand kwamen: leerlooier Janus Verster en kantonrechter Eugène Verheijen.
Hoewel Janus toen nog geen raadslid en wethouder was en buiten de leder- en schoenindustrie geen belangrijke maatschappelijke functies vervulde, slaagde hij erin tot kandidaat te worden gekozen door de 'Roomsch Catholieke Kiesvereeniging District Tilburg'. Buiten die kiesvereniging om had echter ook de Loonse 'kasteelheer' Eugène Verheijen, kantonrechter te Waalwijk, zich kandidaat laten stellen. Hij had de steun van de Nieuwe Tilburgsche Courant, die zich niet kon voorstellen dat 'zoo'n edelman als jonkheer meester Verheijen van Loon-op-Zand de vlag moest strijken voor iemand die in een looiers werkpak en op klompen loopt'. Het was plaatsgenoot Jan van den Heuvel, die zich publiekelijk in deze strijd mengde. In twee ingezonden brieven in de Nieuwe Tilburgsche Courant beweerde hij dat door 'onedele practijken' - misleiding, list en bedrog - van schoolhoofd Van der Meeren de Loonse leden van de kiesvereniging op een dwaalspoor waren gebracht, waardoor Verster was aanbevolen als kandidaat, anders zou zeker jonkheer Verheijen als onbetwiste kandidaat zijn aanbevolen. In een open brief drong hij er bij (zijn aangetrouwde neef) Verster op aan grootmoedig van zijn kandidatuur af te zien ten gunste van Verheijen. Janus Verster ging echter de strijd niet uit de weg, maar Verheijen kwam als winnaar uit de bus met 2.707 stemmen, terwijl Verster er 2.690 kreeg, slechts 17 stemmen verschil; een nipte overwinning dus van de kantonrechter op de leerlooier.
Op de website van de heemkundekring Loon op 't Sandt staat hierover een uitgebreid artikel onder de kop 'Strijd Verster en Verheyen om zetel Provinciale Staten': http://heemkundekringloonoptsandt.nl/publicaties/artikelen-van-jan-van-iersel/strijd-verster-en-verheyen-om-zetel-provinciale-staten-in-1898/
Met vriendelijke groet,

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 31 augustus 2017 om 13:25 uur

Bedankt Jan, voor je mooie verhaal over deze strijd in Loon op Zand. Leuk om te lezen dat een soortgelijk geval in een andere plaats nu juist wél zoveel keuze opleverde. En wat een spannend eind.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 23 juli 2007 om 14:53 uur

Verregende architect krijgt kousen van kapelaan: Pierre Cuypers en Veghel in 1869

vertelde op 2 december 2015 om 12:15 uur

Nog niet eerder gebeurd; aangenomen met algemene stemmen!