skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper Bhic

Signeren door de timmerman

Wanneer het benodigde aantal bomen verzameld was, werd met de bouw van een huis of boerderij begonnen: gebinten werden gemaakt en bij verbindingen merktekens geplaatst. Die waren nodig bij het oprichten, de montage en de demontage wanneer het bouwwerk verplaatst werd.

De houtverbinding van het gebint werd passend gemaakt en daarna met pennen en spieën geborgd. Later werden kenmerken aangebracht op de stijl, ankerbalk en korbeel. De korbeel of schoor verbindt de ankerbalk met de stijl.

Met de vlakke beitel werden Romeinse cijfers gekapt of er werd met een guts een aantal putjes gevormd. Deze vormgeving komt weinig voor. Ik ontdekte ze bij de met riet gedekte boerenschuur op buurtschap Maasstraat.

Deze gerestaureerde ‘Mariahoeve’ heeft op de draagbalk bij de ingang een tekst, R D G 6-6-1851. Op één van de ankerbalken in het gebouw staat de inscriptie P M 1873 H V H. Deze initialen zijn mij onbekend. Binnen geeft een fotocollage een beeld van de vertrekkende bewoners, Grard en mevrouw Verkuilen en de gebouwen op het erf. In deze schuur, gelegen aan ’t Stigje’ van familie Verkuilen, vulde moeke en ik in de jaren veertig zakken met kaf voor onze bedden- en kussenslopen. Kaf is een luchtig afvalproduct, verkregen na het dorsen van het haverstro. Bij het vullen gebruikten we een houten schop, met boven onze hoofden de aangebrachte tekst.

De ankerbalk van een boerderij op de Voorste Hoenderbosch vermeldt R D G 14-3-1866, deze inscriptie is ook door vaders voorvaderen gebeiteld. Van bewoners op buurtschap Hoeve ontving ik een afbeelding, de ankerbalk is bij de restauratie zichtbaar gelaten. Hier zijn óók twee initialen gebeiteld én het I H S teken, met daaronder het jaartal 1761. Door het Christusmonogram te beitelen liet men blijken eerbied te hebben voor de werkomgeving. Bij het opzetten van gebinten werd het historisch werktuig gebruikt, beschreven in een eerder verhaal.

Bij de oplevering beitelde, signeerde de bouwer met zijn initialen in hoofdletters en datum de ankerbalk, de laagst gelegen verticale balk.

Dr. Jozef Weyns, Bokrijk (B) noemt in de jaren’60 de aanvulling als een inschrift, ‘een boodschap nalaten van de timmerman.’ En hij vervolgt: “de houtbouw als geraamte- of als vakwerkbouw heeft afgedaan. De laatste vakwerkhuizen in Vlaams-Limburg werden tussen 1920-1930 opgetrokken.”

Soms wordt de tekst verborgen aangebracht zoals bij houtzaagmolen De Farm in Woltersum (Groningen). Daar werd een inscriptie ontdekt tijdens het ontmantelen van een raderwiel. De loodgieter liet op het dak zijn naam achter op het trotseerplaatje, gesoldeerd over een stalen spijker en de schilder deed het met verf op de bodem van het zinken dak, bv. bij een dakkapel. Maar ook thuis signeerde vader bij een belangrijk werkstuk de datum en was opmerkzaam bij het maken van een foto, nu hebben we een tijdsbeeld.

In Uden zijn mij drie boerderijen met een inscriptie bekend en ik verwacht dat meer boerderijen of gebouwen een nagelaten boodschap als schat bezitten. Vader vertelde vroeger over de aangebrachte initialen op de Hoeve, wij sloegen daar geen acht op!

Reacties (15)

hans zei op 4 december 2016 om 09:37
Mijn overgrootvader en grootvader, beide timmerman, signeerde ook regelmatig werk bij de verbouwing van bv een huis. hun handtekeningen werden dan op een stukje afvalhout gezet en ergens verborgen. Heb nog steeds een paar van deze plankjes uit 1890 en 1907.
Rini. zei op 4 december 2016 om 16:18
Met iets tastbaar begint je belangstelling het zit bij jou in de genen.
Ik sprak een collega, bezig met het maken van een meubel in het museum
en verborg daarbij zijn inscriptie.
Ik vond het geen goede methode, het wordt alleen ontdekt bij een restauratie.
Hans zei op 4 december 2016 om 19:07
Je hoeft zo iets ook niet aan de grote klok te hangen. Mijn plankjes werden pas gevonden bij de afbraak/restauratie van de huizen.
Rini. zei op 4 april 2017 om 23:19
Onlangs kwam ik in bezit van een complete Wierook standaard.
Waarvan ook nodig het koper van gepoetst moest worden,
en restaureerde hem tevens, na demontage ontdekte ik.
Een verborgen tekst,
‘Geheel gerepareerd,’ Br. Nicolaus 10 Juni 1954.
Waarmee ik nu m,n verhaal over, Wierook kan vullen.
Rini zei op 22 oktober 2017 om 22:36
Bij de lezing vanmiddag door Jos en Bauke Hüsken, werden bij verbindingen geplaatste merktekens, ‘Telmerken’ genoemd.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 23 oktober 2017 om 11:42
Hans stuurde ons nog enkele foto's toe van het gesigneerde hout waarover hij hierboven spreekt:

<img src="https://www.bhic.nl/media/document/file/uden-gesigneerd-hout-ingestuurd-door-hans-van-ekelenburg.jpg?4-1-12" title="tekst voor tooltip" width="500" height="hoogte in pixels" border="0">


<img src="https://www.bhic.nl/media/document/file/uden-gesigneerd-hout-ingestuurd-door-hans-van-ekelenburg-2.jpg?4-1-12" title="tekst voor tooltip" width="500" height="hoogte in pixels" border="0">
<BR>
<BR>
Mooi Hans, dank je wel!
Rini. zei op 23 oktober 2017 om 21:52
Hans,
Prachtig, nooit eerder gezien, de tekst is met een aniline potlood geschreven.
(Zo’n paars geschreven tekst is niet uit te gummen.)
Schrijf zelf ook bij een groot karwei een tekst op het voorwerp.

Ik worstel altijd met een geschikte titel voor een verhaal.
Het woord, signeren werd me op zondag ingegeven in het de tv. programma,
‘Tussen Kunst en kitsch,’ de volgende dag stuurde ik de bijdrage in.
Hans zei op 24 oktober 2017 om 11:52
Rini
Ben er dan ook erg zuinig op vooral omdat ik het zelfde vak had als mij overgrootvader en grootvader. Zelf deed ik dat ook altijd bij een verbouwing van een oud huis.
Rini de Groot. zei op 4 september 2018 om 22:20
De benaming 'Telmerken' blijkt een Belgische gebruik te zijn.
Dat lees ik in de september Nieuwsbrief zie van www.mot.be
(MOT- Museum voor de Oudere Technieken in Grimbergen (B)
Dick Zweers zei op 24 december 2018 om 12:46
Dergelijke inscripties, ook in potlood, heb ik wel eerder gezien. In veel gevallen werden ze bij herstellingen aangebracht. Als ze bij de bouw waren geplaatst zijn het soms IHS-tekens met toevoegingen (bijv. bij de 18e-eeuws schuilkerk van Bergeijk waarvan het gebint elders als schuur voortbestaat, vergezeld van tekst) of initialen. Veelal werden ze bij herstellingen aangebracht. De molen in Sint-Jansklooster draagt in potlood (onopvallend) het bouwjaar 1857, zodat we dit (achteraf) konden vaststellen. Potloodinscripties worden ook nu nog wel door timmerlieden geplaatst. En sommige restauratie-architecten vragen ook aan de timmerman of hij z'n initialen + jaartal wil plaatsen.
Hilde Jansma
Hilde Jansma bhic zei op 2 januari 2019 om 13:57
Voor de geschiedschrijving is dat een heel mooi gebruik; door zulke inscripties kan je mooi de historie van een gebouw reconstrueren. Kan je dergelijke potlood inscripties ook zo aflezen, of zijn deze verborgen in de constructie?
Hans van Ekelenburg zei op 2 januari 2019 om 16:19
Ben er alleen nog niet achter in welk pand mijn (over) grootvader deze plankjes heeft achter gelaten. Ga dit binnenkort eens in het stadsarchief napluizen.
Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 2 januari 2019 om 20:13
Succes alvast met je onderzoek Hans.
Rini. zei op 2 januari 2019 om 20:55
Op Monumentendag 2018 bezocht ik in Best de oudste boerderij van West Europa en zocht op de balken constructie naar een inscriptie helaas, ik vermoed dat het per streek de gewoonte was. Via de Heemkunde kwam ik in contact met Dick Zweers.
Dick vertelde over het eerste aantreffen van potloodlijnen, heb er nooit bij stil gestaan dat het ook een tijdsbeeld is ook het potlood, is uitgevonden.
Wanneer Vader een voorwerp voor ons maakte zou de datum en initialen niet ontbreken en de datum zichtbaar geplaatst bij een groepsfoto, nu hebben er profijt van.
Hilde Jansma
Hilde Jansma bhic zei op 3 januari 2019 om 09:44
Ik wist niet dat het een streekgebonden gebruik was; interessante toevoeging Rini. Wat een handige gewoonte van jouw vader trouwens om alles te dateren. Heb je dat gebruik zelf ook overgenomen?

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

Doe mee en vertel jouw verhaal!